در روزها و ساعات منتهی به جراحی باز تومور هیپوفیز، هدف این است که بدن و پوست شما در بهترین شرایط ممکن برای جراحی و بیهوشی قرار داشته باشد؛ بنابراین داروها و مکملها را فقط طبق برنامهای که از قبل مشخص شده تنظیم کنید، سیگار، قلیان، ویپ و الکل را کنار بگذارید، عفونت فعال را درمان کنید، یک همراه اصلی و مسئول برای روز جراحی و دوره اولیه بعد از آن مشخص کنید، مدارک پزشکی، تصاویر MRI و سیتیاسکنهای مرتبط، آزمایشها و فهرست دقیق داروها را آماده داشته باشید و در صورت درخواست جراح، ارزیابیهای تخصصی و بیهوشی را انجام دهید. موهای سر را خودتان نتراشید یا کوتاه نکنید و در روزهای نزدیک به عمل از رنگ، دکلره و مواد شیمیایی روی پوست سر استفاده نکنید در ۲۴ تا ۴۸ ساعت پایانی، استحمام کامل با شوینده مناسب انجام دهید و صبح روز عمل نیز ناشتایی را دقیقاً طبق دستور متخصص بیهوشی رعایت کنید.

در هفتهها و روزهای قبل از عمل باز تومور هیپوفیز، یکی از موضوعاتی که باید با دقت بررسی شود، داروها و مکملهایی است که مصرف میکنید. بعضی داروها میتوانند احتمال خونریزی را افزایش دهند و بعضی دیگر ممکن است با داروهای بیهوشی یا داروهایی که در طول جراحی استفاده میشوند، تداخل داشته باشند.
به همین دلیل، لازم است پیش از عمل، فهرست کاملی از تمام داروهای نسخهای و بدون نسخه، مسکنها، ویتامینها، مکملها و فرآوردههای گیاهی که مصرف میکنید در اختیار پزشک و تیم درمان قرار دهید.
اما یک نکته بسیار مهم وجود دارد: هیچ دارویی را خودسرانه قطع نکنید. اینکه یک دارو باید قطع شود یا ادامه پیدا کند، به علت مصرف آن و شرایط پزشکی شما بستگی دارد. پزشک مشخص میکند کدام داروها باید ادامه پیدا کنند، کدام موارد باید موقتاً قطع شوند و این کار دقیقاً از چه زمانی باید انجام شود.
داروهایی مانند آسپرین، پلاویکس یا کلوپیدوگرل، وارفارین، زارلتو و ریواروکسابان بر روند تشکیل لخته خون اثر میگذارند.
این داروها برای بسیاری از بیماران ضروری هستند و ممکن است برای پیشگیری از سکته قلبی، سکته مغزی یا تشکیل لخته خون تجویز شده باشند. اما از طرف دیگر، در جراحی باز مغز و هیپوفیز، کنترل خونریزی اهمیت بسیار زیادی دارد. به همین دلیل، وضعیت مصرف این داروها باید قبل از عمل بهطور دقیق بررسی شود.
ممکن است لازم باشد پزشک مصرف بعضی از این داروها را برای مدت مشخصی تغییر دهد یا موقتاً متوقف کند، اما زمان انجام این کار برای همه بیماران یکسان نیست. برای مثال، شرایط بیماری که آسپرین را به دلیل یک مشکل قلبی مصرف میکند، با بیماری که پس از گذاشتن استنت قلبی پلاویکس مصرف میکند، کاملاً متفاوت است.
بنابراین اگر داروی رقیقکننده یا ضدپلاکت مصرف میکنید، مهمترین کار شما این است که نام دقیق دارو و علت مصرف آن را به جراح اطلاع دهید و فقط طبق برنامهای که پزشکان برایتان تعیین میکنند، مصرف دارو را تغییر دهید.
داروهایی مانند ژلوفن، ایبوپروفن، ناپروکسن، دیکلوفناک و پیروکسیکام در گروه داروهای ضدالتهابی غیراستروئیدی قرار دارند.
بسیاری از افراد این داروها را برای سردرد، کمردرد، درد مفاصل یا دردهای عضلانی مصرف میکنند و گاهی تصور میکنند چون بعضی از آنها بدون نسخه تهیه میشوند، اطلاع دادن مصرفشان به پزشک ضرورتی ندارد.
اما بعضی از این داروها میتوانند بر عملکرد پلاکتها و روند خونریزی اثر بگذارند. به همین دلیل، اگر در روزها یا هفتههای قبل از عمل از این داروها استفاده میکنید، حتماً باید تیم درمان را در جریان قرار دهید تا درباره ادامه یا قطع آنها تصمیم گرفته شود.
اگر در روزهای نزدیک به جراحی دچار درد شدید شدید، خودتان داروی جدیدی برای کنترل درد شروع نکنید. بهتر است از پزشک بپرسید در شرایط شما چه مسکنی میتواند انتخاب مناسبتری باشد.
طبیعی بودن یک محصول به این معنا نیست که مصرف آن قبل از جراحی بیخطر است. بعضی فرآوردههای گیاهی میتوانند بر خونریزی، فشار خون، قند خون یا اثر داروهای بیهوشی تأثیر بگذارند. علاوه بر این، ترکیب و مقدار مواد مؤثره در بعضی مکملهای گیاهی ممکن است کاملاً استاندارد و قابل پیشبینی نباشد.
یک مرور علمی جدید درباره مصرف داروها و مکملهای گیاهی در دوره جراحی نیز تأکید میکند که این فرآوردهها میتوانند با داروهای مورد استفاده در بیهوشی تداخل داشته باشند و لازم است پزشک و متخصص بیهوشی از مصرف آنها اطلاع داشته باشند.
سیر، بهخصوص به شکل قرص، کپسول یا مکملهای غلیظ، یکی از موادی است که در مطالعات پزشکی درباره اثر احتمالی آن بر خونریزی مورد توجه قرار گرفته است. بنابراین اگر از مکمل سیر استفاده میکنید، حتماً باید این موضوع را به پزشک اطلاع دهید.
جینکو بیلوبا نیز از جمله فرآوردههای گیاهی شناختهشدهای است که به دلیل نگرانی درباره اثرات آن بر خونریزی، در ارزیابی قبل از عمل اهمیت دارد (منبع). مصرف آن را نباید از پزشک پنهان کنید، حتی اگر مدتهاست از این مکمل استفاده میکنید.
جینسینگ نیز میتواند در دوره قبل از جراحی اهمیت داشته باشد. مطالعات پزشکی، اثرات احتمالی آن بر خونریزی و همچنین قند خون را مطرح کردهاند.
سنبلالطیب بیشتر به دلیل اثر آرامبخشی خود اهمیت پیدا میکند. این گیاه میتواند اثر داروهای آرامبخش و بیهوشی را تقویت کند و به همین دلیل، مصرف آن باید پیش از جراحی به متخصص بیهوشی و تیم درمان اطلاع داده شود (منبع).
درباره سایر فرآوردههای گیاهی نیز بهتر است یک اصل ساده را رعایت کنید: هر مکمل، قرص گیاهی، کپسول، پودر یا فرآورده طبیعی که بهطور مرتب مصرف میکنید، باید در فهرست داروهای شما قرار بگیرد و به پزشک اطلاع داده شود. بسیاری از بیماران تصور میکنند این محصولات نیازی به اطلاع دادن ندارند اما این تصور اشتباه است.

اگر سیگار، قلیان، پیپ یا ویپ استفاده میکنید، بهتر است از زمان مشخص شدن جراحی، برای قطع کامل مصرف اقدام کنید و این موضوع را حتماً با تیم درمان خود در میان بگذارید. مصرف دخانیات و نیکوتین میتواند بدن را در شرایطی قرار دهد که تحمل بیهوشی و جراحی برای آن دشوارتر شود.
سیگار و سایر محصولات دخانی میتوانند عملکرد ریهها را تحت تأثیر قرار دهند و اکسیژنرسانی به بافتها را کاهش دهند. این مسئله میتواند احتمال مشکلات تنفسی بعد از عمل را افزایش دهد و روند ترمیم زخم را نیز با مشکل روبهرو کند. یک مرور سیستماتیک و متاآنالیز جدید که نتایج ۵۵ مطالعه را بررسی کرده است، نشان داد هرچه مدت ترک سیگار پیش از جراحی بیشتر باشد، احتمال بروز عوارض بعد از عمل کمتر میشود. در این بررسی، ترک سیگار حداقل ۲ تا ۴ هفته قبل از جراحی با کاهش عوارض تنفسی همراه بود و ترک حداقل ۴ هفتهای خطر عوارض مربوط به زخم و عوارض کلی بعد از عمل را نیز کاهش داد.
به همین دلیل، اگر هنوز تا عمل شما چند هفته زمان باقی مانده است، همین امروز برای ترک اقدام کنید. البته اگر زمان جراحی نزدیکتر است، تصور نکنید که دیگر ترک کردن فایدهای ندارد. حتی در این شرایط نیز باید مصرف خود را قطع کنید و موضوع را با جراح و متخصص بیهوشی در میان بگذارید؛ تصمیم درباره زمان جراحی و نحوه مدیریت شرایط شما بر عهده تیم درمان است.
این توصیه فقط به سیگار محدود نمیشود. قلیان و پیپ نیز بیخطر نیستند و مصرف آنها میتواند بدن و دستگاه تنفسی را در معرض مواد مضر حاصل از دخانیات قرار دهد. ویپ یا سیگار الکترونیکی نیز نباید بهعنوان جایگزینی کاملاً بیخطر برای دوران قبل از جراحی در نظر گرفته شود. اگر از ویپ استفاده میکنید، حتماً این موضوع را به تیم بیهوشی اطلاع دهید تا وضعیت تنفسی و مصرف نیکوتین شما در برنامهریزی قبل از عمل در نظر گرفته شود.
مصرف الکل نیز میتواند بر ایمنی جراحی و روند بهبودی اثر بگذارد. مصرف زیاد یا ناسالم الکل پیش از جراحی با افزایش عوارض تنفسی، عفونت و مشکلات ترمیم زخم همراه بوده است. یک مرور سیستماتیک جدید نیز نشان داده است که بیماران مبتلا به مصرف ناسالم الکل، با خطر بیشتری برای عوارض پس از جراحی روبهرو هستند.
نکته بسیار مهم: اگر مصرف الکل شما زیاد و مداوم است، آن را بدون اطلاع پزشک ناگهان قطع نکنید؛ زیرا بعضی افراد ممکن است پس از قطع ناگهانی دچار علائم ترک الکل شوند که میتواند خطرناک باشد. در این شرایط، پزشک باید برای قطع ایمن مصرف و آمادهسازی شما قبل از جراحی برنامهریزی کند.

قبل از عمل، مطمئن شوید هیچ عفونت فعال و درماننشدهای در بدن شما وجود ندارد. اگر عفونتی دارید، درمان آن را به بعد از جراحی موکول نکنید و ابتدا برای کنترل آن اقدام کنید. عفونت ادراری، سینوزیت فعال و عفونت دندان و لثه از جمله مواردی هستند که بهتر است پیش از جراحی بررسی و در صورت نیاز درمان شوند.
وجود عفونت به این معناست که سیستم ایمنی بدن شما در حال مقابله با یک عامل عفونی است. از طرفی، جراحی و بیهوشی نیز فشار قابلتوجهی به بدن وارد میکنند. بنابراین بهتر است تا حد امکان، پیش از ورود به اتاق عمل، عفونتهای قابل درمان کنترل شده باشند. درمان عفونتهای موجود پیش از جراحی، یکی از اصول مهم کاهش خطر عفونتهای مرتبط با عمل است.
سوزش یا درد هنگام ادرار، تکرر ادرار، احساس فوریت برای ادرار کردن، درد پایین شکم، تب یا لرز میتوانند از نشانههای عفونت ادراری باشند. در صورت وجود این علائم، آزمایش و درمان مناسب را پیش از جراحی انجام دهید. البته وجود باکتری در آزمایش ادرار بدون داشتن علائم، همیشه به معنای عفونت نیازمند درمان نیست و نباید خودسرانه آنتیبیوتیک مصرف کنید.
ترشح چرکی از بینی، درد یا فشار صورت، تب و گرفتگی شدید بینی از علائمی هستند که میتوانند با عفونت سینوس همراه باشند. بهخصوص در جراحی تومور هیپوفیز که از مسیر بینی انجام میشود، وضعیت بینی و سینوسها اهمیت بیشتری پیدا میکند. البته هر گرفتگی بینی یا ترشح بینی به معنای عفونت باکتریایی نیست؛ بنابراین مصرف خودسرانه آنتیبیوتیک توصیه نمیشود و نوع درمان باید بر اساس تشخیص پزشک باشد.
اگر دندان درد، تورم لثه یا صورت، آبسه، خروج چرک از لثه یا تب دارید، درمان دندان و عفونت را عقب نیندازید. یک دندان یا لثه عفونی میتواند بهعنوان یک کانون عفونت در بدن باقی بماند و بهتر است پیش از یک جراحی بزرگ، در صورت امکان برطرف شود.
همچنین اگر در روزهای نزدیک به عمل دچار تب، لرز، سرفه و علائم تنفسی جدید یا هر نشانه واضح دیگری از عفونت شدید، موضوع را جدی بگیرید و برای بررسی و درمان اقدام کنید. لازم نیست هر عفونت سادهای باعث لغو جراحی شود؛ گاهی با درمان مناسب، عمل طبق برنامه انجام میشود و گاهی بسته به نوع و شدت عفونت، پزشک ترجیح میدهد جراحی تا بهبود شرایط به تعویق بیفتد.

برای روزهای قبل و بعد از عمل، بهتر است از میان اعضای خانواده یا دوستانتان یک نفر را به عنوان همراه اصلی انتخاب کنید؛ کسی که بتواند در زمانهای مهم در کنار شما باشد و هماهنگیهای لازم را انجام دهد. قرار نیست این فرد همه کارهای شما را به تنهایی انجام دهد؛ مهم این است که یک نفر مشخص باشد که اطلاعات اصلی را بداند و در صورت نیاز بتوانید روی او حساب کنید.
در انتخاب همراه، بیشتر از اینکه نسبت خانوادگی مهم باشد، قابلاعتماد بودن، مسئولیتپذیری و توانایی مدیریت شرایط اهمیت دارد. کسی را انتخاب کنید که بتواند با آرامش کنار شما بماند، توصیههای تیم درمان را دقیق دنبال کند و اگر شما به دلیل خستگی، درد یا اثرات داروها نتوانستید موضوعی را به خاطر بسپارید، آن را پیگیری کند.
بهتر است همراه اصلی شما این ویژگیها را داشته باشد:
یک کار بسیار مفید این است که قبل از عمل، یک دفترچه یا یادداشت در تلفن همراهتان برای اطلاعات مربوط به جراحی آماده کنید و همراه اصلی نیز به آن دسترسی داشته باشد. نام داروها، زمان مصرف، شماره تماسهای ضروری، تاریخ مراجعهها و توصیههای مهمی که از تیم درمان دریافت میکنید را در آن ثبت کنید. این کار در روزهای بعد از عمل که ممکن است کمی خسته یا بیحوصله باشید، از سردرگمی شما و خانواده جلوگیری میکند.
همچنین بهتر است از همان ابتدا مشخص کنید که اگر همراه اصلی شما نتوانست در یک زمان مشخص در دسترس باشد، چه کسی جایگزین او خواهد شد. داشتن یک نفر پشتیبان، خیال شما را راحتتر میکند و باعث میشود در شرایط غیرمنتظره بدون برنامه نمانید.
در نهایت، لازم نیست تعداد زیادی از اعضای خانواده در تمام مراحل همراه شما باشند. گاهی حضور افراد زیاد، بهجای کمک، باعث افزایش اضطراب و سردرگمی میشود. یک همراه اصلیِ مسئول و هماهنگ، بهعلاوه یک نفر پشتیبان در صورت نیاز، معمولاً انتخاب عملیتری است. هدف این است که شما در روزهای جراحی دغدغه هماهنگی کارها را نداشته باشید و بتوانید تمرکزتان را روی استراحت و بهبودی بگذارید.

اگر جراح برای شما پیش از عمل، مشاوره قلب، ریه یا بیهوشی درخواست کرده است، انجام این بررسیها را به روزهای آخر موکول نکنید. هدف از این ارزیابیها این است که پیش از ورود به اتاق عمل، وضعیت بدن شما برای جراحی و بیهوشی مشخص باشد و اگر لازم است دارویی تنظیم شود، بررسی بیشتری انجام شود یا اقدام خاصی صورت بگیرد، این کار با آرامش و زمان کافی انجام شود.
اگر برای شما مشاوره متخصص قلب نوشته شده است، متخصص قلب وضعیت قلب و عروق شما را بررسی میکند و با توجه به سابقه پزشکی و نتایج معاینه و بررسیهای لازم، مشخص میکند که قلب شما از نظر تحمل بیهوشی و جراحی در چه شرایطی قرار دارد. ممکن است در این ارزیابی، نتیجه نوار قلب، فشارخون یا بررسیهای قبلی شما نیز مورد توجه قرار گیرد. در صورت نیاز، پزشک توصیههایی درباره داروهای قلبی یا اقدامات لازم پیش از عمل ارائه میکند.
اگر مشاوره متخصص ریه درخواست شده است، متخصص ریه وضعیت تنفسی شما را بررسی میکند. در این بررسی، علائم تنفسی، سابقه بیماریهای ریوی، وضعیت ریهها و در صورت نیاز نتایج آزمایشها یا تستهای عملکرد ریه ارزیابی میشود. هدف این است که اگر نکتهای وجود دارد که میتواند روی بیهوشی یا تنفس شما در دوران بعد از عمل اثر بگذارد، پیش از جراحی شناسایی و تا حد امکان کنترل شود.
اما مشاوره متخصص بیهوشی کمی متفاوت است و مستقیماً با نحوه بیهوشی شما ارتباط دارد. متخصص بیهوشی قبل از عمل سابقه پزشکی شما، داروهایی که مصرف میکنید، حساسیتهای دارویی، سابقه بیهوشیهای قبلی و وضعیت عمومیتان را بررسی میکند. در صورت نیاز، نتایج آزمایشها و بررسیهای انجامشده را نیز در نظر میگیرد.
سپس بر اساس این اطلاعات، برنامه بیهوشی شما مشخص میشود. در جراحی باز تومور هیپوفیز، شما در طول عمل تحت بیهوشی عمومی خواهید بود؛ یعنی در طول جراحی هوشیار نخواهید بود و متخصص بیهوشی از ابتدا تا پایان عمل، وضعیت شما را بهطور مداوم کنترل میکند. در طول بیهوشی، مواردی مانند ضربان قلب، فشارخون، میزان اکسیژن خون، تنفس و سایر علائم حیاتی بهصورت پیوسته تحت نظر هستند و داروهای بیهوشی نیز متناسب با شرایط شما تنظیم میشوند. متخصص بیهوشی همچنین بررسی میکند که آیا لازم است دارویی قبل از عمل تغییر کند، دارویی در روز عمل مصرف شود یا مصرف آن متوقف شود و چه نکاتی باید در ساعات قبل از بیهوشی رعایت کنید.

شاید در نگاه اول کمی عجیب به نظر برسد، اما یکی از مهمترین توصیههایی که قبل از جراحی باز تومور هیپوفیز به شما میکنم، همین تمرین ساده است: «هر زمان احساس کردید باید عطسه یا سرفه کنید، حتماً دهان خود را کاملاً باز بگذارید». میدانم که از بچگی به ما یاد دادهاند موقع عطسه دهان را ببندیم یا دست جلوی آن بگیریم، اما شرایط شما بعد از جراحی کاملاً متفاوت است.
علت این تاکید حیاتی، محافظت از محل جراحی و جلوگیری از فشار ناگهانی است. غده هیپوفیز در نزدیکی قاعده جمجمه و سینوسها قرار دارد. وقتی شما با دهان بسته عطسه یا سرفه میکنید، فشار بسیار زیادی در ناحیه سر و سینوسها ایجاد میشود. این فشار ناگهانی میتواند به ترمیمهای نازکِ محل عمل آسیب بزند. اما وقتی با دهان باز عطسه یا سرفه میکنید، بخش عمده این فشار هوا از طریق دهان تخلیه میشود و هیچ فشاری به سر و محل جراحی وارد نمیکند.
البته این به معنی آن نیست که باید عطسه یا سرفه خود را حبس کنید. حبس کردن عطسه نیز کار درستی نیست. کاری که باید یاد بگیرید این است که اگر مجبور به عطسه یا سرفه شدید، آن را با دهان باز و بدون وارد کردن فشار انجام دهید تا فشار کمتری به سر و محل جراحی وارد شود.
بهتر است این روش را قبل از عمل یک یا دو بار تمرین کنید تا بعد از جراحی برایتان کاملاً طبیعی باشد. هنگام عطسه یا سرفه، دهان خود را باز نگه دارید و اجازه دهید هوا آزادانه خارج شود. بینی و دهان خود را همزمان محکم نبندید و برای جلوگیری از عطسه، به بینی یا گلوی خود فشار وارد نکنید.
بعد از عمل نیز اگر احساس کردید عطسهتان میگیرد، آن را حبس نکنید؛ دهان را باز کنید و اجازه دهید عطسه با فشار کمتر خارج شود. همچنین از فین کردن شدید و وارد کردن فشار زیاد به بینی خودداری کنید، زیرا این کار نیز میتواند فشار داخل سر را افزایش دهد.
یک نکته مهم دیگر اینکه اگر بعد از عمل دچار سرفه یا عطسههای مکرر و شدید شدید، بهخصوص اگر همراه با سردرد شدید، خروج مایع شفاف از بینی یا علائم غیرطبیعی دیگری بود، موضوع را جدی بگیرید و برای بررسی با تیم درمان تماس بگیرید.

از چند روز قبل از عمل، سعی کنید رژیم غذاییتان بهگونهای باشد که دچار یبوست نشوید. شاید یبوست در نگاه اول موضوع مهمی در آمادگی برای جراحی به نظر نرسد، اما بعد از عمل میتواند برای شما آزاردهندهتر شود و مهمتر از آن، زور زدن هنگام دفع باعث افزایش فشار داخل شکم و قفسه سینه و در نتیجه افزایش فشار داخل سر میشود.
بعد از جراحی مغز، معمولاً توصیه میشود از کارهایی که باعث زور زدن شدید میشوند تا حد امکان جلوگیری کنید. به همین دلیل، بهتر است از همان قبل از عمل کاری کنید که دستگاه گوارش شما منظمتر کار کند و با مشکل یبوست وارد دوران نقاهت نشوید. علاوه بر این، بعد از جراحی عواملی مانند کمتحرکی، تغییر رژیم غذایی، کم نوشیدن مایعات و مصرف بعضی داروهای مسکن میتوانند احتمال یبوست را بیشتر کنند.
بهترین راه، شروع کردن پیشگیری از یبوست قبل از اینکه به یک مشکل جدی تبدیل شود. برای این کار، فیبر بیشتری در برنامه غذایی خود قرار دهید؛ اما اگر معمولاً فیبر کمی مصرف میکنید، آن را یکباره و به مقدار زیاد اضافه نکنید، چون ممکن است باعث نفخ و ناراحتی شکم شود. مقدار مصرف را بهتدریج افزایش دهید.
برای دریافت فیبر میتوانید از مواد غذایی مانند سبزیجات، سالاد، میوههای تازه، آلو، انجیر، حبوبات و نان و غلات سبوسدار استفاده کنید. سعی کنید در طول روز تنوع مناسبی از این مواد داشته باشید، نه اینکه فقط یک ماده غذایی خاص را به مقدار زیاد مصرف کنید.
نوشیدن آب کافی نیز در کنار فیبر اهمیت زیادی دارد. فیبر برای اینکه بتواند به نرمتر شدن مدفوع و حرکت بهتر آن در روده کمک کند، به مایعات کافی نیاز دارد. بنابراین اگر پزشک به دلیل شرایط خاص برای شما محدودیت مصرف مایعات تعیین نکرده است، در طول روز به اندازه کافی آب بنوشید.
یک نکته مهم دیگر، تحرک سبک و منظم است. تا زمانی که محدودیتی از طرف پزشک ندارید، راه رفتن و فعالیت سبک میتواند به حرکت بهتر رودهها کمک کند. لازم نیست ورزش سنگین انجام دهید؛ حتی پیادهرویهای کوتاه و منظم میتوانند مفید باشند.
در عین حال، لازم نیست برای جلوگیری از یبوست خودسرانه داروهای ملین مصرف کنید. اگر از قبل یبوست مزمن دارید یا معمولاً برای دفع به دارو نیاز پیدا میکنید، بهتر است این موضوع را قبل از عمل مطرح کنید تا برای روزهای بعد از جراحی نیز برنامه مناسبی داشته باشید.

در روزهای نزدیک به عمل، یک پوشه مشخص برای تمام مدارک پزشکیتان آماده کنید. این کار شاید ساده به نظر برسد، اما در روزهای قبل از جراحی که معمولاً نگرانی و رفتوآمد بیشتر است، داشتن همه مدارک در یک محل از سردرگمی و اتلاف وقت جلوگیری میکند.
تمام تصاویر MRI و سیتیاسکنهای قبلی خود را داخل این پوشه قرار دهید. اگر MRI یا سیتیاسکنهای قبلی دارید، آنها را نیز نگه دارید. مقایسه تصاویر جدید و قدیمی میتواند اطلاعات مهمی درباره روند تغییرات تومور در طول زمان در اختیار تیم درمان قرار دهد. فایل تصاویر و گزارش کتبی مربوط به آنها را، در صورت وجود، کنار هم قرار دهید.
برگه آخرین آزمایشهای خون خود را نیز آماده کنید. بهتر است نتایج آزمایشها مرتب و در دسترس باشند تا در صورت نیاز، بتوان آنها را سریع بررسی کرد. اگر آزمایشهای جدیدی برای آمادگی قبل از عمل انجام دادهاید، آنها را جدا از آزمایشهای قدیمی نگه ندارید و همه مدارک مربوط به این مرحله را داخل همان پوشه قرار دهید.
یکی از مهمترین چیزهایی که باید آماده کنید، یک لیست مکتوب از تمام داروهایی است که مصرف میکنید. فقط نام دارو کافی نیست. مقابل هر دارو، دوز دقیق آن و تعداد دفعات مصرف در روز را بنویسید. برای مثال مشخص کنید هر دارو چند میلیگرم است و روزانه چند بار آن را مصرف میکنید. برای اینکه چیزی از قلم نیفتد، میتوانید از این فرمول ساده استفاده کنید: نام دارو + دوز + تعداد دفعات مصرف در روز + علت مصرف. مثلاً:
نام دارو: … | دوز: … میلیگرم | تعداد مصرف: … بار در روز | علت مصرف: …
این پوشه را از قبل آماده کنید و در یک جای مشخص بگذارید تا روز مراجعه یا بستری، مجبور نباشید با عجله دنبال MRI، آزمایش یا نام داروهای خود بگردید. وقتی مدارک شما مرتب و کامل باشند، بررسی اطلاعات پزشکی و برنامهریزی برای جراحی نیز با نظم و اطمینان بیشتری انجام میشود.

اگر قرار است برای جراحی باز تومور هیپوفیز برش روی سر ایجاد شود، خودتان موهای سر را نتراشید یا کوتاه نکنید. حتی اگر فکر میکنید برای جراحی لازم است بخش زیادی از موها برداشته شود، این کار را به تیم جراحی بسپارید. در صورت نیاز، موها در بیمارستان و درست قبل از عمل، به اندازهای که برای ایجاد برش و انجام جراحی لازم است، کوتاه یا تراشیده میشوند. تراشیدن مو در منزل میتواند باعث ایجاد خراش و التهابهای کوچک روی پوست سر شود و برای محل جراحی مناسب نیست.
از چند روز قبل از عمل نیز مو و پوست سر را تحت هیچگونه اقدام زیبایی یا شیمیایی قرار ندهید. رنگ مو، دکلره، مش، کراتین و سایر مواد شیمیایی میتوانند پوست سر را تحریک کنند؛ بنابراین بهتر است این کارها را به بعد از دوره جراحی موکول کنید.
همچنین اگر روی پوست سر زخم، جوش، التهاب، قرمزی یا علائم عفونت وجود دارد، آن را نادیده نگیرید و برای بررسی و درمان مناسب اقدام کنید.
در واقع، برای آمادهسازی مو و پوست سر قبل از عمل، هیچ اقدامی از طرف خودتان لازم نیست؛ فقط موها و پوست سر را سالم و بدون تحریک نگه دارید. آمادهسازی نهایی محل جراحی توسط تیم درمان انجام میشود.

یکی از مهمترین قدمهایی که در فاصله ۲۴ تا ۴۸ ساعت قبل از عمل جراحی باز تومور هیپوفیز با هم برمیداریم، کاهش بار میکروبی سطح پوست شماست. شاید بپرسید چرا این کار اینقدر اهمیت دارد؟ پوست همه ما بهطور طبیعی میزبان میلیونها باکتری مفید است، اما همین باکتریهای بیخطر در شرایط عادی، اگر هنگام عمل جراحی وارد زخم شوند، میتوانند باعث ایجاد عفونت شوند. وقتی شما با یک شوینده مناسب حمام میکنید، لایهای حمایتی و تمیز روی پوست ایجاد میشود که ریسک بروز هرگونه عفونت بعد از جراحی را به حداقل ممکن میرساند.
روش صحیح استحمام به این صورت است که ابتدا بدن و موهای خود را طبق روال معمول بشویید. سپس از شوینده آنتیباکتریال استفاده کنید. برای این کار، شوینده را روی یک لیف نرم و تمیز یا مستقیماً روی دست بریزید و تمام بدن، از گردن به پایین را آرام ماساژ دهید. حتماً به نواحی حساستر که تجمع باکتری در آنها بیشتر است، مثل زیر بغل، گردن، کشاله ران و اطراف ناف توجه ویژهای داشته باشید. اجازه دهید کف این شوینده حدود ۳ تا ۵ دقیقه روی پوستتان بماند تا اثر ضدعفونیکنندگی خود را بگذارد و سپس بدن را با آب ولرم بهطور کامل آبکشی کنید. پس از خروج از حمام، بدن خود را با یک حوله کاملاً تمیز و ترجیحاً تازه شسته شده خشک کنید و از زدن هرگونه کرم، لوشن، لوسیون یا خوشبوکننده به بدن خودداری نمایید.
اگر جراح یا بیمارستان برای شما شوینده آنتیباکتریال یا آنتیسپتیک خاصی تجویز کرده است، همان محصول را طبق دستور استفاده کنید. اما استفاده از شویندههای ضدعفونیکننده برای همه بیماران الزامی نیست؛ شواهد موجود نشان میدهد صابون معمولی و شوینده آنتیباکتریال هر دو میتوانند برای استحمام قبل از عمل استفاده شوند

برای انجام این شستوشو، میتوانید از شامپو یا صابونهای مایع آنتیباکتریال و ضدعفونیکننده بدن استفاده کنید. برندهایی مانند سپتی اسکراب یا شویندههای آنتیباکتریال بدن از برند «هیدرودرم» (سری سپتیزون) گزینههای بسیار مناسبی هستند که بهراحتی از داروخانهها قابل تهیهاند و اثر ضدعفونیکنندگی مطلوبی دارند. با همین اقدام ساده، شما بزرگترین کمک را به ما در استریل نگه داشتن محیط جراحی و حفظ سلامت کامل خود میکنید.

یکی از حیاتیترین مواردی که باید قبل از رفتن به اتاق عمل خیلی دقیق با هم رعایت کنیم، ناشتایی طبق زمانبندی تعیینشده توسط تیم بیهوشی است. کاملاً درک میکنم که شاید تحمل چند ساعت بیغذایی و نیاشامیدن آب، بهویژه زمانی که استرس دارید، کمی دشوار باشد؛ اما باور کنید این قانون سختگیرانه فقط و فقط برای حفظ امنیت جان شماست. وقتی تحت بیهوشی عمومی قرار میگیرید، رفلاکسها و انعکاسهای طبیعی بدن مثل بلع کاملاً از کار میافتند. اگر در معده شما حتی مقدار کمی غذا یا مایعات وجود داشته باشد، ممکن است به سمت بالا برگردد و وارد مجاری تنفسی و ریه شود که به آن «آسپیراسیون» میگوییم؛ خطری بسیار جدی که با چند ساعت ناشتاییِ ساده، بهراحتی جلوی آن گرفته میشود.
طبق راهنمای بالینی انجمن متخصصین بیهوشی آمریکا برای بیشتر بزرگسالانی که قرار است تحت بیهوشی عمومی و بهصورت برنامهریزیشده جراحی شوند، زمان ناشتایی به نوع ماده غذایی یا نوشیدنی بستگی دارد:
بنابراین اگر مثلاً ساعت ۸ صبح قرار است بیهوشی شروع شود، یک برنامه معمول میتواند اینگونه باشد: غذای سبک باید حداکثر تا ساعت ۲ بامداد تمام شده باشد و اگر وعده غذایی سنگین یا چرب مصرف شده است، بهتر است از حدود نیمهشب دیگر چیزی نخورید. مایعات شفاف، در صورتی که تیم بیهوشی اجازه داده باشد، میتوانند تا ساعت ۶ صبح مصرف شوند؛ از آن زمان به بعد دیگر چیزی از راه دهان مصرف نکنید.
صبح روز عمل صبحانه نخورید. اگر دارویی دارید که باید صبح روز عمل مصرف شود، آن را فقط طبق دستور متخصص بیهوشی یا جراح و با مقدار کمی آب مصرف کنید؛ بعضی داروها نیز ممکن است نیاز به تنظیم یا قطع موقت داشته باشند.
یک نکته بسیار مهم این است که ساعت ناشتایی را از زمان شروع بیهوشی حساب کنید، نه صرفاً زمان ورود به بیمارستان. همچنین این زمانبندی برای همه بیماران یکسان نیست. اگر متخصص بیهوشی یا بیمارستان برای شما دستور متفاوتی داده است، همان دستور اختصاصی اولویت دارد؛ زیرا بعضی شرایط پزشکی میتوانند خطر آسپیراسیون یا تخلیه معده را تغییر دهند.

یکی دیگر از نکات بسیار مهمی که قبل از ورود به اتاق عمل باید با دقت فراوان به آن توجه کنید، پاکسازی کامل بدن از هرگونه شیء اضافی، فلزی و موانع ظاهری است. شاید در نگاه اول فکر کنید لاکی ساده روی ناخن یا یک جفت گوشواره کوچک آسیبی به پروسه جراحی نمیزند، اما تمام این موارد دلایل بسیار مهم پزشکی دارند که مستقیم با سلامت و ایمنی شما در طول عمل در ارتباط است.

اولین مورد، لاک ناخن و ناخن مصنوعی است. در طول جراحی، تیم بیهوشی ما برای پایش و سنجش لحظهای میزان اکسیژن خون شما، دستگاهی به نام «پالساکسیمتر» را روی انگشت دستتان متصل میکند. این دستگاه با تابش نور از طریق بافت ناخن، میزان اکسیژن را اندازهگیری میکند. وجود لاک ناخن (بهخصوص رنگهای تیره) یا کاشت ناخن، جلوی عبور درست نور را میگیرد و مانع نشان دادن اطلاعات دقیق اکسیژن میشود. بنابراین حتماً لاک و ناخن مصنوعیِ حداقل یکی دو انگشت (ترجیحاً تمام انگشتان دست) را قبل از ورود به بیمارستان کاملاً پاک کنید.
مورد دوم، زیورآلات، طلا و پیرسینگها (در هر نقطهای از بدن مثل گوش، بینی، زبان یا بدن) است. در جریان جراحی از دستگاههای الکتروکوتر برای انعقاد خون و جلوگیری از خونریزی استفاده میشود. این دستگاهها جریان الکتریکی بسیار خفیفی در بدن ایجاد میکنند. اگر فلزی روی بدن یا داخل پوست شما باشد، این جریان فلز را داغ کرده و میتواند باعث سوختگیهای شدید پوستی شود. علاوه بر این، پیرسینگهای ناحیه صورت و دهان میتوانند هنگام لولهگذاری تنفسی توسط تیم بیهوشی جابهجا شده یا حادترین حالت، وارد مجاری تنفسی شوند. پس حتماً تمام زیورآلات و پیرسینگها را در خانه خارج کنید.
در نهایت، لنزهای چشمی و سمعک نیز نباید همراه شما به اتاق عمل آورده شوند. لنزهای تماسی به دلیل خشک شدن چشم در طول بیهوشی طولانیمدت میتوانند به قرنیه آسیب جدی بزنند؛ بنابراین حتماً لنزها را خارج کرده و در صورت نیاز از عینک استفاده کنید. سمعک و دندان مصنوعی متحرک نیز قبل از جراحی تحویل پرستاران بخش میشوند تا در طول بیهوشی خطری برای راه تنفسی ایجاد نکنند و دچار آسیب نشوند. با رعایت این موارد کوچک اما حیاتی، به ما کمک میکنید جراحی شما را در امنترین شرایط ممکن پیش ببریم.

پس از اتمام جراحی باز تومور هیپوفیز، شما برای مراقبتهای ویژه و پایش دقیقتر، مدتی را در بخش ICU سپری خواهید کرد. برای اینکه این مدت را با آرامش و راحتی کامل بگذرانید، از شما میخواهم یک کیف کوچک و مجزا، دقیقاً برای همین بخش آماده کنید. داشتن این وسایل مختصر اما کاربردی، هم به راحتی خودتان کمک میکند و هم به ما اجازه میدهد نیازهای اولیه شما را در همان ساعات نخست پس از عمل بهسرعت برطرف کنیم.
در این کیف کوچک، حتماً یک مرطوبکننده لب (بالم لب) قرار دهید. از آنجا که در طول جراحی و ساعات اولیه پس از آن از طریق دهان تنفس میکنید و تحت بیهوشی بودهاید، خشکی شدید لبها کاملاً طبیعی است. استفاده از یک بالم لب ساده، جلوی ترک خوردن و سوزش لبهایتان را میگیرد. همچنین همراه داشتن دستمال مرطوب بدون عطر و الکل بسیار کمککننده است؛ زیرا بعد از عمل، شستوشوی کامل صورت با آب امکانپذیر نیست و پرستاران ما میتوانند با همین دستمالهای لطیف، پوست صورت شما را بهآرامی پاکیزه و باطراوت کنند تا حس شادابی بیشتری داشته باشید.
اگر از عینک طبی استفاده میکنید، حتماً آن را درون قاب محکم گذاشته و در کیف ICU قرار دهید. بسیار مهم است که بعد از به هوش آمدن، بتوانید محیط اطراف، پزشک و پرستاران خود را بهوضوح ببینید؛ این موضوع استرس شما را به شکل چشمگیری کاهش میدهد و حس امنیت بیشتری به شما میبخشد.
صبح روز جراحی، تعیینکنندهترین و حساسترین زمان برای رعایت دقیق تمام مراقبتهاست. از همان لحظهای که چشمان خود را باز میکنید، معده شما باید کاملاً خالی باقی بماند. شاید در اثر استرس یا افت انرژی، وسوسه شوید که یک حبه قند، یک شکلات کوچک، یا حتی یک جرعه آب مصرف کنید تا حالتان بهتر شود؛ اما صریح و دلسوزانه از شما میخواهم که از حتی یک حبه قند هم بپرهیزید. همچنین برای رفع خشکی دهان، آدامس نجوید و آبنبات یا قرص مکیدنی مصرف نکنید؛ مگر اینکه تیم بیهوشی دستور مشخصی داده باشد.
شاید پیش خودتان فکر کنید که یک حبه قند بسیار کوچک است و ذوب میشود، اما ورود همین مقدار کم ماده قندی به معده، باعث تحریک ترشح اسید معده و فعال شدن گوارش میشود. اگر کوچکترین مادهای یا اسید تحریکشدهای در معده وجود داشته باشد، مخاطره بروز آسپیراسیون و ورود مواد به ریه به شدت بالا میرود که میتواند پروسه جراحی شما را به خطر بیندازد یا حتی باعث لغو کامل عمل در آن روز شود.
مطمئن باشید کادر درمان در تمام مسیر پذیرش همراه شما هستند و به محض ورود به بخش، سرمهای لازم برای تامین انرژی و افت قند شما وصل خواهد شد تا این مسیر را با نهایت امنیت و آرامش طی کنید.

صبح روز عمل، رعایت نظافت دهان و دندان اهمیت زیادی دارد؛ چرا که پاکسازی دهان قبل از ورود به اتاق عمل، باکتریهای موجود در دهان را به حداقل میرساند و به پیشگیری از عفونتهای تنفسی پس از لولهگذاری بیهوشی کمک میکند. شما حتماً میتوانید و بهتر است صبح جراحی مسواک بزنید، اما این کار باید با یک شرط حیاتی و بسیار مهم انجام شود: «بدون فرو دادن و بلعیدن حتی یک قطره آب».
برای این کار، خمیردندان بسیار کمی روی مسواک بگذارید و دندانها و زبان خود را به آرامی بشویید. هنگام آبکشی دهان، سر خود را کمی به سمت جلو خم کنید و آب را فقط در دهان بچرخانید و کاملاً بیرون بریزید. به هیچ وجه غرغره نکنید و سرتان را به عقب نبرید، چون در این حالت احتمال فرو دادن ناخواسته آب بسیار بالا میرود. پس از شستوشو، با یک دستمال تمیز اطراف و داخل دهان را خشک کنید تا مطمئن شوید هیچ مایعی باقی نمانده است. با همین دقت ساده، هم دهانی تمیز و باطراوت برای ورود به اتاق عمل خواهید داشت و هم شرط کامل ناشتا بودن را حفظ میکنید.
اگر طبق بررسیهای قبلی و دستور مستقیمی که در جلسات مشاوره به شما داده شده است، ملزم به مصرف داروهای خاصی در صبح روز جراحی هستید، حتماً باید آنها را سر ساعت مشخصشده مصرف کنید. با این حال، نحوه خوردن این قرصها در صبح عمل با روزهای عادی کاملاً متفاوت است و نیازمند دقت ویژهای از طرف شماست. برای خوردن این داروهای ضروری، فقط و فقط از یک تکجرعه بسیار کوچک آب استفاده کنید؛ یعنی دقیقاً به اندازهای که قرص به راحتی از گلویتان پایین برود و در مری گیر نکند.
یکی از آخرین و در عین حال آرامشبخشترین اقداماتی که باید دقیقاً پیش از پوشیدن لباس مخصوص اتاق عمل (شان یا گان) انجام دهید، خالی کردن کامل مثانه است. شاید این نکته ساده به نظر برسد، اما رعایت آن تاثیر مستقیمی بر راحتی شما و روند جراحی دارد.
وقتی مثانه شما خالی باشد، طی مراحل انتقال، آمادهسازی و شروع بیهوشی، هیچگونه حس فشار، ناآرامی یا بیقراریِ ناشی از پر بودن مثانه را تجربه نخواهید کرد و بدن شما در آرامترین حالت ممکن قرار میگیرد. علاوه بر این، پر بودن مثانه پیش از بیهوشی میتواند باعث انقباضات ناخواسته یا صدمات احتمالی در صورت نیاز به تعبیه سوند شود. بنابراین، حتماً چند دقیقه قبل از تحویل دادن بیمار به کادر اتاق عمل، به سرویس بهداشتی مراجعه کنید تا با مثانهای خالی، خیالی آسوده و ذهنی آرام روی برانکارد انتقال قرار بگیرید.
اگر شب قبل از عمل نتوانم خوب بخوابم، آیا جراحی به تعویق میافتد؟
معمولاً یک شب کمخوابی بهتنهایی باعث لغو جراحی نمیشود. طبیعی است که نزدیک شدن به جراحی باعث اضطراب شود و خواب شب قبل را مختل کند. مهم این است که برای خواب بهتر، خودسرانه قرص خواب یا داروی آرامبخش مصرف نکنید؛ زیرا بعضی از این داروها میتوانند بر روند بیهوشی اثر بگذارند. اگر داروی خواب یا آرامبخش مصرف میکنید، برنامه مصرف آن باید از قبل با تیم بیهوشی مشخص شده باشد.
اگر چند روز قبل از عمل سرما خوردم یا سرفه و تب داشتم، آیا جراحی انجام میشود؟
این موضوع به شدت و نوع علائم بستگی دارد و نباید آن را نادیده گرفت. یک آبریزش بینی خفیف لزوماً به معنی لغو جراحی نیست، اما تب، عفونت تنفسی فعال، سرفه شدید، تنگی نفس یا بدحال شدن عمومی میتواند خطر بیهوشی را افزایش دهد و گاهی لازم است جراحی تا بهبود شرایط به تعویق بیفتد. بنابراین اگر در روزهای نزدیک به عمل دچار بیماری یا علائم جدید شدید، وضعیت را همان موقع بررسی کنید و منتظر صبح عمل نمانید.
آیا میتوانم شب قبل از عمل برای خوابیدن قرص آرامبخش یا خوابآور مصرف کنم؟
خودسرانه نه. بعضی داروهای خوابآور و آرامبخش میتوانند اثر داروهای بیهوشی را تغییر دهند و بر سطح هوشیاری و تنفس اثر بگذارند. اگر قبلاً چنین دارویی برایتان تجویز شده است، نام و مقدار آن باید در برنامه دارویی پیش از عمل بررسی شود تا مشخص شود شب قبل یا صبح جراحی مصرف شود یا خیر.
روز جراحی چه لباسهایی بپوشم؟
لباس گشاد، راحت و ساده انتخاب کنید که بهراحتی پوشیده و خارج شود. بهتر است لباسهایی که دکمه یا زیپ دارند انتخاب کنید تا در صورت نیاز، بدون فشار آوردن به سر و بدن بتوانید آنها را تعویض کنید. زیورآلات، ساعت و وسایل فلزی را نیز همراه خود به اتاق عمل نبرید.
اگر قبل از عمل خیلی مضطرب باشم، چه کار کنم؟
اضطراب قبل از جراحی کاملاً قابل درک است؛ اما برای آرام کردن خودتان سراغ داروی جدید نروید. اگر اضطراب شدید دارید، آن را در ارزیابی پیش از بیهوشی مطرح کنید. متخصص بیهوشی میتواند با توجه به شرایط شما، راهکار مناسبی برای کنترل اضطراب در نظر بگیرد. شب قبل نیز بهتر است بهجای جستوجوی مداوم درباره عوارض جراحی، وسایل موردنیاز را آماده کنید و فرصت کافی برای استراحت داشته باشید.
بعد از جراحی چه زمانی میتوانم آب و غذا بخورم؟
زمان شروع خوردن و نوشیدن بعد از جراحی به سطح هوشیاری، وضعیت بلع، شرایط عمومی و نظر تیم درمان بستگی دارد. معمولاً ابتدا مطمئن میشوند که بیمار کاملاً هوشیار است و بلع مناسبی دارد، سپس مصرف مایعات آغاز میشود و در صورت تحمل، رژیم غذایی بهتدریج افزایش پیدا میکند. بنابراین از قبل برای زمان مشخصی برنامهریزی نکنید؛ بعد از عمل، همان دستور پرستار و پزشک را دنبال کنید.