مولتیپل اسکلروزیس (MS) به انگلیسی ( Multiple sclerosis (MS) ) یک بیماری مزمن سیستم عصبی مرکزی است. بیماری ام اس یک اختلال خود ایمنی است، وضعیتی که در آن بدن به اشتباه به خود حمله میکند. ام اس یک بیماری غیرقابل پیشبینی است که افراد را به طور متفاوتی تحت تاثیر قرار میدهد. برخی از افراد مبتلا به ام اس ممکن است فقط علائم خفیفی داشته باشند. وقتی ارتباط بین مغز و سایر قسمتهای بدن مختل میشود، برخی دیگر ممکن است توانایی خود را در دیدن واضح، نوشتن، صحبت کردن یا راه رفتن از دست بدهند.
مولتیپل اسکلروزیس (MS) شایعترین بیماری دمیلینه کننده است که در آن پوشش های عایق سلولهای عصبی در مغز و نخاع آسیب میبینند. این آسیب توانایی بخش‌هایی از سیستم عصبی برای انتقال سیگنال‌ها را مختل میکند و در نتیجه طیف وسیعی از علائم و نشانه‌ها از جمله مشکلات جسمی، ذهنی و گاهی اوقات روانپزشکی را ایجاد میکند. علائم خاص میتواند شامل دوبینی، از دست دادن بینایی، ضعف عضلانی و مشکل در حس یا هماهنگی باشد.
میلین بافت چربی است که رشته های عصبی را احاطه کرده و از آنها محافظت میکند. در بیماری ام اس، سیستم ایمنی بدن شما که به طور معمول به مبارزه با عفونتها کمک میکند، میلین را با جسم خارجی اشتباه گرفته و به آن حمله میکند. این امر به میلین آسیب میرساند و آن را به طور جزئی یا کامل از رشته های عصبی جدا میکند و زخمهایی به نام ضایعات یا پلاک ها باقی میماند. از دست دادن میلین باعث ایجاد بافت اسکار به نام اسکلروز میشود. به این نواحی پلاک نیز میگویند. وقتی اعصاب از این طریق آسیب میبینند، نمیتوانند تکانه های الکتریکی را به مغز و از آن هدایت کنند.
علل بیماری ام اس
محققان عوامل متعددی را در بروز بیماری ام اس دخیل میدانند از جمله:
- اختلالات خود ایمنی
- عوامل عفونی مانند ویروسها
- فاکتورهای محیطی
- عوامل ژنتیکی
علائم و نشانه های بیماری ام اس
علائم ام اس اغلب غیرقابل پیشبینی هستند. این علائم ممکن است خفیف یا شدید، کوتاه مدت یا طولانی مدت باشند. بسته به ناحیه ای از سیستم عصبی که آسیب دیده است، علائم ممکن است به شکلهای مختلفی ظاهر شوند. موارد زیر شایعترین علائم ام اس هستند اما هر فردی ممکن است علائم متفاوتی داشته باشد:
اولین علائم ام اس
موارد زیر اغلب اولین علائم ام اس هستند:
- مشکلات بینایی مانند تاری دید یا دوبینی
- درد و از دست دادن بینایی به دلیل تورم عصب بینایی
- احساس یا درد غیر طبیعی، مانند بی حسی، سوزن سوزن شدن یا گزگز در قسمتهای مختلف بدن
سایر علائم بیماری ام اس
- ضعف عضلانی در بازوها و پاها
- مشکل در راه رفتن: ممکن است در راه رفتن یا ایستادن مشکل هماهنگی داشته باشید. همچنین ممکن است به طور جزئی یا کامل فلج شده باشید.
- سفتی و اسپاسم عضلانی: افزایش غیر ارادی کشسانی عضلات منجر به سفتی و اسپاسم میشود.
- خستگی: این مشکل ممکن است با فعالیت بدنی ایجاد شود و با استراحت از بین برود. اما گاهی اوقات ممکن است خستگی مداوم داشته باشید که از بین نمیرود.
- از دست دادن حس
- مشکلات گفتاری
- لرزش
- سرگیجه
- از دست دادن شنوایی
- مشکلات روده و مثانه
- افسردگی
- تغییرات در عملکرد جنسی
- مشکلات تفکر، یادگیری و برنامه ریزی
حدود 50 درصد از افراد مبتلا به ام اس دچار مشکلات شناختی مرتبط با این بیماری میشوند. اثرات این مشکلات ممکن است خفیف باشد. پزشک شما ممکن است پس از آزمایشهای زیاد، این مشکلات را تشخیص دهد. مشکلات شناختی در بیماری ام اس ممکن است مربوط به موارد زیر باشند:
- تمرکز (تمرکز)
- توجه
- حافظه
- قضاوت ضعیف
بسته به نوع ام اسی که دارید، علائم شما ممکن است در مراحل مختلف ظاهر شوند و از بین بروند یا به مرور زمان بدتر شوند (ام اس پیشرونده).
عوامل خطر
این عوامل ممکن است خطر ابتلا به ام اس را افزایش دهند:
- سن
افراد ممکن است در هر سنی به ام اس مبتلا شوند، اما شروع آن معمولا در حدود 20 تا 40 سالگی رخ میدهد. با این حال، کودکان و افراد مسن نیز میتوانند تحت تأثیر این بیماری قرار بگیرند.
- جنسیت
زنان 2 تا 3 برابر بیشتر از مردان در معرض ابتلا به ام اس عود کننده و فروکش کننده هستند.
- سابقه خانوادگی
اگر یکی از والدین یا خواهر و برادر شما مبتلا به ام اس بوده باشد، شما در معرض خطر بیشتری برای ابتلا به این بیماری هستید.
- عفونت های خاص
محققان دریافته اند که ویروسهای مختلفی با ام اس مرتبط هستند، از جمله اپشتین بار، ویروسی که باعث مونونوکلئوز عفونی میشود.
- نژاد
افراد سفید پوست، به ویژه آنهایی که تبار اروپای شمالی دارند، در معرض بالاترین خطر ابتلا به ام اس هستند. افراد آسیایی، آفریقایی یا بومی آمریکایی کمترین تعداد مبتلایان را دارند.
- اقلیم
ام اس در کشورهای دارای آب و هوای معتدل، از جمله کانادا، شمال ایالات متحده، نیوزیلند، جنوب شرقی استرالیا و اروپا بسیار شایعتر است. ماه تولد شما نیز ممکن است بر شانس ابتلا به ام اس تأثیر بگذارد، زیرا به نظر میرسد قرار گرفتن در معرض نور خورشید در زمانی که مادر باردار است، احتمال ابتلای به ام اس را در این کودکان کاهش میدهد.
- ویتامین دی
داشتن سطوح پایین ویتامین دی و قرار گرفتن کم در معرض نور خورشید با خطر بیشتر ابتلا به ام اس مرتبط است.
- ژنها
یک ژن در کروموزوم 6p21 با ام اس مرتبط است.
- چاقی
بین چاقی و ام اس در زنان ارتباط مستقیمی یافت شده است. این امر به ویژه در مورد چاقی زنان در دوران کودکی و نوجوانی صادق است.
- برخی بیماریه ای خود ایمنی
در صورت داشتن سایر اختلالات خودایمنی مانند بیماری تیروئید، کمخونی خطرناک، پسوریازیس، دیابت نوع 1 یا بیماری التهابی روده، خطر ابتلا به ام اس کمی بیشتر است.
- سیگار کشیدن
بین مصرف سیگار و ابتلا به ام اس ارتباط معناداری یافت شده است.
آیا بیماری ام اس کشنده است؟
اگرچه بیماری ام اس کشنده نیست، اما در حال حاضر هیچ درمانی برای آن وجود ندارد. بسیاری از افرادی که ام اس دارند باید با مسائل دیگری نیز دست و پنجه نرم کنند که میتواند کیفیت زندگی آنها را کاهش دهد. با وجود اینکه اکثر بیماران ام اس هرگز به شدت ناتوان نخواهند شد، اما بسیاری از آنها علائمی را تجربه میکنند که باعث درد و ناراحتی میشود.
ام اس میتواند یک بیماری چالش برانگیز باشد، اما درمانهای جدید در 20 سال گذشته به طور قابل توجهی کیفیت زندگی افراد مبتلا به این بیماری را بهبود بخشیده است.
ام اس بهندرت کشنده است، اما ممکن است عوارض ناشی از ام اس شدید، مانند عفونت قفسه سینه یا مثانه، یا مشکلات بلع در طول زمان ایجاد شوند.
میانگین امید به زندگی برای افراد مبتلا به ام اس حدود 5 تا 10 سال کمتر از حد متوسط است ولی خوشبختانه با پیشرفت علم و درمانهای جدید، این اختلاف در حال کاهش است.
طول عمر بیماران ام اس چقدر است؟
عوارض مرتبط با ام اس، مانند عفونتها، بیماریهای قلبی عروقی و حوادث، میتواند باعث شود طول عمر افراد مبتلا به ام اس نسبت به افرادی که مبتلا به ام اس نیستند، کوتاه تر شود. اما درمان این عوارض میتواند خطر کوتاه شدن طول عمر را تا حد زیادی کاهش دهد.
طبق گفته انجمن ملی ام اس (NMSS)، طول عمر افراد مبتلا به ام اس در طول زمان افزایش یافته است. اما عوارض مرتبط باعث میشود که میانگین طول عمر مبتلایان به ام اس حدود 7 سال کمتر از افرادی باشد که با ام اس زندگی نمیکنند.
افراد مبتلا به ام اس به دلیل بسیاری از مشکلات مشابه افرادی که این بیماری را ندارند، مانند سرطان و بیماری قلبی، میمیرند. به غیر از موارد ام اس شدید که نادر هستند، پیش آگهی طول عمر بیماران ام اس عموما خوب است.
زندگی با ام اس
ام اس به طور کلی کیفیت زندگی را بیشتر از طول عمر تحت تاثیر قرار میدهد. افراد مبتلا به ام اس باید با بسیاری از علائم دشوار که بر سبک زندگی آنها تأثیر میگذارد، دست و پنجه نرم کنند. اما این افراد میتوانند مطمئن باشند که با درمان مناسب این بیماری، کیفیت زندگی آنها تا حد زیادی بهبود مییابد.
بیماران مبتلا به ام اس باید داروهای خود را طبق دستور مصرف کنند. استفاده از تجهیزاتی مانند عصا یا واکر میتواند به بیمارانی که مشکل حرکتی دارند کمک کند. فعالیتهای توانبخشی همچنین میتواند به بیماران کمک کند تا عملکرد خود را حفظ کنند یا به حالت اولیه برگردانند. تغییر نحوه چیدمان خانه می تواند به بیماران کمک کند تا نیاز کمتری به کمک گرفتن از دیگران داشته باشند.