هیدروسفالی (Hydrocephaly)

به طور کلی هیدروسفالی را می توان به عنوان هر گونه اختلال در ایجاد، جریان و یا جذب مایع مغزی – نخاعی تعریف کرد که به افزایش حجم فضای اشغال شده توسط این مایع در سیستم اعصاب مرکزی می انجامد. هیدروسفالی حاد می تواند طی چند روز، نوع غیر حاد آن طی چند هفته و نوع مزمن آن طی ماه ها یا سال ها ایجاد ‌شود. همچنین عارضه هایی همچون آتروفی مغزی و آسیب های تخریبی موضعی (Focal Destructive Lesion)  می توانند منجر به افزایش غیر معمول مایع مغزی – نخاعی در سیستم اعصاب مرکزی شوند.

 

علائم

علائم کلینیکی ایجاد شده در یک بیمار هیدروسفالی، تحت تأثیر موارد زیر است:

  • سن بیمار
  • دلیل بروز هیدروسفالی
  • محل انسداد جریان
  • طول مدت بروز عارضه
  • شروع ناگهانی عارضه

 

علائم با توجه به سن بیمار می تواند متفاوت باشد:

 

علائم در نوزادان

  • تغذیه ناکامل
  • کج خلقی
  • کاهش فعالیت
  • تهوع

 

علائم در کودکان

  • کند ذهنی.
  • سر درد (ابتدا در صبح ها) که در کودکان نسبت به نوزادان به دلیل صلبیت جمجمه شدیدتر است.
  • گردن درد که شبیه فتق لوزه ها است.
  • تهوع که هنگام صبح شدیدتر است.
  • تاری دید که ناشی از اِدم پاپی بوده و در مراحل بعدتر بیماری، ناشی از گسترش آتروفی اعصاب بینایی است.
  • دوبینی که ناشی از فلج شدن یکطرفه یا دوطرفه عصب ششم است.
  • اختلال در رشد و بلوغ جنسی که به دلیل بزرگ شدن بطن سوم است. این امر می تواند چاقی، بلوغ زودرس و یا شروع دیرتر بلوغ را در پی داشته باشد.
  • دشواری در راه رفتن به همراه گرفتگی عضلات که این مشکل در اندام حرکتی تحتانی در اثر کشیدگی رشته های عصبی هرمیِ پری ونتریکولار (Periventricular) ایجاد می شود.
  • خواب‌آلودگی.

 

علائم در بزرگسالان

  • کاهش قابلیت های ادراکی که این امر می تواند با انواع دیگر جنون در بزرگسالان اشتباه تشخیص داده شود.
  • سر درد که بیشتر هنگام صبح غالب است زیرا مایع مغزی – نخاعی در حالت خوابیده کمتر جذب می شود و با نشستن بهبود می یابد. هر چه بیماری گسترش یابد، سر دردها شدیدتر و طولانی تر می شود.
  • گردن درد که نشان دهنده پیشرفت لوزه های مغزی به فورامن مگنوم (Foramen Magnum) است.
  • حالت تهوع که با حرکت سر شدت نمی یابد.
  • استفراغ که در مواردی به شکل انفجاری بوده و بیشتر هنگام صبح رخ می دهد.
  • تاری دید که نشان دهنده آسیب جدی به اعصاب بینایی است و باید به صورت اورژانسی تحت درمان قرار گیرد.
  • دوبینی ناشی از فلج عصب ششم.
  • دشواری در راه رفتن.
  • خواب آلودگی.
  • بی اختیاری ادرار و مدفوع (ابتدا در ادرار و در صورت عدم درمان، در مدفوع) که نشان دهنده تخریب قابل توجه لوب قدامی و پیشرفته بودن بیماری است.

 

درمان

درمان دارویی جهت کنترل علائم هیدروسفالی و به تأخیر انداختن جراحی، انجام می شود. این روش ممکن است برای نوزادان نارسی که دچار هیدروسفالی هستند و نیز بعد از خونریزی (بدون هیدروسفالی حاد) مورد استفاده قرار گیرد زیرا در این سن، جذب معمول مایع مغزی – نخاعی می تواند به خودی ‌خود از سر گرفته شود.

 

درمان جراحی

جراحی به عنوان مناسب ترین گزینه درمانی به حساب می آید. هر چند در کنار جراحی روش های دیگر را نیز باید در نظر گرفت. تکرار در سوراخ کردن ناحیه کمری (Lumbar Punctures) می تواند برای موارد هیدروسفالی پس از خونریزی بین بطنی مورد استفاده قرار گیرد زیرا این عارضه ممکن است به خودی خود برطرف شود. اگر باز جذب از سر گرفته نشود و محتویات پروتئینی مایع مغزی – نخاعی کمتر از ۱۰۰mg/dl باشد، ایجاد باز جذب مجدد دیگر ممکن نخواهد بود. روش LP تنها در مورد هیدروسفالی‌های ارتباطی (Communicating Hydrocephaly) که جریان مایع مغزی – نخاعی بین بطن ها و نخاع برقرار است، کاربرد دارد. روش های جراحی که به جای شانت گذاری می توانند در نظر گرفته شوند عبارتند از:

  • کوروئید پلکسکتومی (Choroid Plexectomy) یا انعقاد کوروئید پلکسوس (Choroid Plexus Coagulation): می‌تواند روشی مؤثر برای درمان باشد.

 

  • باز کردن مجرای دچار گرفتگیعلاوه بر درصد موفقیت کمتر نسبت به شانت گذاری، احتمال بیشتری برای ایجاد صدمات جانی (به جز در مواردی که بیمار دچار تومور باشد) دارد. امروزه آکواداکتوپلاستی مغزی (Cerebral Aqueductoplasty) به عنوان یک روش نوین برای درمان تنگی های غشایی و با طول کوتاه مجرای آبی سیلویان (Sylvian Aqueduct) مطرح شده است. این جراحی می تواند از طریق روش حلقوی و یا با استفاده از آندوسکوپی در زیر لوب پس سری، فورامن مگنوم و یا از داخل بطن چهارم انجام شود. در این موارد برداشتن تومور، هیدروسفالی را در ۸۰% بیماران مرتفع می سازد.
  • آندوسکوپیایجاد سوراخ در کف بطن سوم می تواند مسیر جدیدی را برای مایع مغزی – نخاعی فراهم کند که به فضای زیر آراکنوئید وصل می شود. هر چند این روش نمی تواند در موارد هیدروسفالی ارتباطی بکار رود.

در بیشتر موارد شانت ها باید در نهایت مورد استفاده قرار گیرند. قواعد شانت گذاری با هدف ایجاد یک مسیر بین ناحیه جمع شدن مایع مغزی – نخاعی و یک حفره برای تخلیه مایع مغزی – نخاعی (صفاق، دهلیز راست و یا پرده جنبی (Pleura)) انجام می شود. باید توجه داشت که برای درمان کامل، شانت گذاری کافی نبوده و لازم است تمامی روش های جایگزین را نیز در نظر گرفت. انواع شانت ها را می توان به صورت زیر دسته بندی کرد:

  • شانت بطنی – صفاقیبسیار پُر کاربرد هستند. بطن های جانبی معمولاً در ناحیه پروگزیمال قرار دارند. مزیت شانت های بطنی – صفاقی این است که نیاز به بلندتر کردن کاتتر (با رشد فرد) را با استفاده از کاتتر صفاقی مرتفع می کند.
  • شانت بطنی – دهلیزییک شانت عروقی است که بطن مغزی را از طریق ورید ژوگولار و ورید اجوف فوقانی به دهلیز راست قلب تخلیه می کند. از این شانت هنگامی استفاده می شود که بیمار دارای مشکلات شکمی به دلیل التهاب صفاقی، چاقی حاد و یا انجام جراحی چاقی است. طول این نوع شانت ها باید در حین رشد کودکان، تنظیم شود.
  • شانت کمری – صفاقیاین شانت ها در موارد هیدروسفالی ارتباطی، فیستولای مایع مغزی – نخاعی و یا سودو تومور سربری مورد استفاده قرار می گیرد.
  • شانت تورکیلدسنبین بطن های مغزی و فضای سیسترنال (Cisternal Space) قرار می گیرد و تنها در موارد هیدروسفالی انسدادی موثر است.
  • شانت بطنی – جنبیاین شانت ها تنها در مواردی که شانت های دیگر کنتراندیکه باشند، مورد استفاده قرار می گیرد.

How useful was this post?

Click on a star to rate it!

Average rating 4.2 / 5. Vote count: 21

No votes so far! Be the first to rate this post.

As you found this post useful...

Follow us on social media!

15 دیدگاه

  1. غلامرضا گفت:

    سلام و عرض ادب و احترام خدمت جناب آقای دکتر بزرگوار گیوشریفی . بنده دختر کوچکی دارم که سه سال و چهار ماه سن دارد اختلال در راه رفتن دارد ولی به حمد الله از هوش بالایی برخوردار بوده و سخن گفتنش هم خوبه شکر خدا. از یک سالگی متوجه هیدورسفالی او شدیم و تحت نظر فوق تخصص کودکان دکتر محمد برزگر در تبریز قرار گرفت و هر چهار یا شش ماه پیشش می رویم و ایشان پس از MRI و سی تی اسکن نظر دادند که شانت لازم نیست در تهران نیز پیش آقای دکتر مسعود مهرآذین بردم ایشان نیز همین نظر دکتر برزگر را تایید فرمودند ولی بنده و مادرش خیلی نگران هستیم و شب و روزمان به گریه و راز و نیاز می گذرد . چند روزی است که تب دارد و پایین نمی آید و من این تب را از مطالبی که از اینترنت خوانده ام به هیدور سفالی او ربط می دهم هرچند پیش دکتر در شهرمان بردم ایشان گفتند که ویروس هست و چرک دارد . ولی من و مادرش پیش از پیش نگران شدیم تا حدی که لحظات بسیار سختی را سپری میکنیم قلبمان فشرده میشود . آقای دکتر عزیز خدا طول عمر با عزت به شما بدهد ما را از این نگرانی خلاص بفرمایید امیدمان بعد از خدا سپس به شماست نا امیدمان نکنید. از اینکه وقت گذاشتید و مطالب پر درد مرا خواندید بی نهایت سپاسگزارم. دست بوس شما غلامرضا نوری از شهرستان زنجان . ۰۹۱۹۴۴۳۵۶۵۰

    • ساینا محمدیاری گفت:

      سلام و عرض ادب
      لطفا با مدارک قبلی برای معاینه تشریف بیارید مطب
      با تشکر

    • Mahi گفت:

      سلام وعرض ادب خدمت آقای دکتر
      خواهرمن متولد۷۳ است وبارداربوده وواردماه هشتم بارداری شده است تمام آزمایشهای ژنتیکی راانجام دادن وبچه سالم بوده اما چن روزپیش سونوگدافی انجام دادن وگفتن جنین مغزش آب آورده گفتن مقدارمایع ۱۲ میل است بایددوهفته صبرکنی ببینیم مایع زیادمیشود یانه گفتن درمان خاصی نداره میخواستم ازتون کمک بخوام چیکارکنیم باتوجه به اینکه باراول خواهرم دوقولوبارداربود دوقولوهاهمسان بودن و توچهارماه حاملگی مردند ممنون میشم ماروراهنمایی کنین

      • ساینا محمدیاری گفت:

        با سلام
        سایز سر مرتبا اندازه گیره شود، سی تی اسکن و ام آر آی با بی هوشی (مرکزی که دکتر بیهوشی آشنا به اطفال دارد) از مغز گرفته شود و به مطب دکتر گیو شریفی مراجعه کنند.
        با ارزوی سلامتی

  2. Roshnk گفت:

    سلام خسته نباشید مادر من ۶ماهه باردار هستن و تازه متوجه شدیم که پسر داخل شکم مادرم دچار هیدروسفالی شدیده الان مجوز نمیدن ک سقطش کنیم تورو خدا بگید چکار کنیم پدرم که این روزا خیلی بهم ریختس و نگران چون بعده ۷تا دختر خدا این یدونه پسر رو به بابام داده ولی دچار هیدروسفالی شدید//:

  3. مرتضی نعمتی گفت:

    سلام آقای دکتر
    دختر من پس از تولد دچار خونریزی وسیعی در سرش شد که از همون روزهای اول متوجه شدیم و تحت نظر خانم دکتر نجات قرار گرفت ، خدا رو شکر بعد از مدت دو سال و با مصرف قرص استازولامید ، خون موجود در سر جذب شد و فرآیند هیدروسفالی هم متوقف شد و خانم دکتر گفتند مشک برطرف شد ، اما بطنهای دخترم بخصوص بطنهای سمت چپ هم اتساع داره . رشد دخترم همانند بچه های عادی و خداروشکر مشکلی هوشی و حرکتی نداره .
    چیزی که ما رو نگران کرده چند بار تشنج دخترم هست ، که البته داروی ضد تشنج هم می خوره ، آیا گشادی بطنهای دخترم به مرور حل خواهد شد ؟ و یا باید جراحی اش بکنیم. و آیا ممکنه تشنج دخترم همیشگی باشه ؟
    دخترم الان شش سالشه و امسال کلاس اول دبستان میره، ممنون میشم پاسخ سوالات ما رو بفرمائید و من و مادرش رو از نگرانی در بیارید.
    سپاسگزارم

    • ساینا محمدیاری گفت:

      با سلام
      باید مدارک بیمار رویت و بررسی شود شاید برای درمان هیدروسفالی و گشادی بطن ها نیاز به شوند یا آندوسکوپی باشد
      با ارزوی سلامتی

    • ساینا محمدیاری گفت:

      با سلام
      در مورد تشنج به دکتر داخلی مغز و اعصاب مراجعه کنند و در مورد بطن ها و فرایند های طی شده ، تمامی مدارک را با خود ببرند تا بررسی دقیق شوند.
      با ارزوی سلامتی

  4. سیاوش سلطانی گفت:

    سلام من خواهری دارم که چند بار برای هیدروسفالی عمل کردیم و یک عمل که شانت چذاری بود انجام دادیم باز خوب نشد،سپس بردیم گفتند شانت خراب است دوباره عمل کردیم ویک شانت دیگر گذاشتیم ولی باز هم خوب نشد.قبلا باز میتوانست راه برود و دستشویی برود.ولی از آخرین عمل بدتر شده و کلا زمین کیر شده است.خواهشا اگه کسی دکتر خوب سراغ داره یا چاره ای هست راهنمایی کنید ممنون میشم.سن خواهرم ۳۵ سال است،ومادرم که او را بلند می‌کند و دستشویی میبرد و غذا میدهد.خیلی سختی میکشه مادرم.دیسک کمر هم داره خواهرم هم وزنش حدود ۷۵ کیلو هست.واقعا مادرم داره عذاب میکشه. خواهشا یه راه حلی برای ما پیدا کنید. ممنون🙏

    • ساینا محمدیاری گفت:

      سلام
      باید شرایط بیمار و مدارک قدیم و جدید بررسی شود شاید نیاز به آندوسکوپی یا شنت مجدد باشد
      با ارزوی سلامتی

  5. ارشيا صالحي گفت:

    با سلام و سپاس
    پسرم در ٦ ماهگي دور سرش طبيعي نبود و پزشك تشخيص هيدروسفال و شنت دادن كه انجام نشد به دليل مخالفت خانواده .. مراحل حركتي كند بود و بيشتر نگاه پايين ..الان هم مدام نگرانش هستم با اينكه چند سال گذشته هنوز مشكل دارد لطف كنيد راهنمايي كنيد خيلي ممنون 🙏

  6. میترادیدگاهی گفت:

    سلام مادرم بعد از تصادف و ضربه به سر دچار خونریزی سر و آب اوردگی شده که نظر دکترها اینه که نیاز به عمل جراحی نیست و خوب میشه و تنها قرص لوبل هر ۱۲ ساعت میخوره.امکان ویزیت توسط دکتر هست؟

    • ساینا محمدیاری گفت:

      باید از نظر تصویربرداری بررسی شوند‌. شاید نیاز باشد تحت نظر یک نورولوژیست باشند تا بعد از تشخیص ایشان در صورت لزوم به جراح اعصاب ارجاع دهند

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

یازده + ده =

WhatsApp مشاوره