هیدروسفالی (Hydrocephaly)

به طور کلی هیدروسفالی را می توان به عنوان هر گونه اختلال در ایجاد، جریان و یا جذب مایع مغزی – نخاعی تعریف کرد که به افزایش حجم فضای اشغال شده توسط این مایع در سیستم اعصاب مرکزی می انجامد. هیدروسفالی حاد می تواند طی چند روز، نوع غیر حاد آن طی چند هفته و نوع مزمن آن طی ماه ها یا سال ها ایجاد ‌شود. همچنین عارضه هایی همچون آتروفی مغزی و آسیب های تخریبی موضعی (Focal Destructive Lesion)  می توانند منجر به افزایش غیر معمول مایع مغزی – نخاعی در سیستم اعصاب مرکزی شوند.

 

علائم

علائم کلینیکی ایجاد شده در یک بیمار هیدروسفالی، تحت تأثیر موارد زیر است:

  • سن بیمار
  • دلیل بروز هیدروسفالی
  • محل انسداد جریان
  • طول مدت بروز عارضه
  • شروع ناگهانی عارضه

 

علائم با توجه به سن بیمار می تواند متفاوت باشد:

 

علائم در نوزادان

  • تغذیه ناکامل
  • کج خلقی
  • کاهش فعالیت
  • تهوع

 

علائم در کودکان

  • کند ذهنی.
  • سر درد (ابتدا در صبح ها) که در کودکان نسبت به نوزادان به دلیل صلبیت جمجمه شدیدتر است.
  • گردن درد که شبیه فتق لوزه ها است.
  • تهوع که هنگام صبح شدیدتر است.
  • تاری دید که ناشی از اِدم پاپی بوده و در مراحل بعدتر بیماری، ناشی از گسترش آتروفی اعصاب بینایی است.
  • دوبینی که ناشی از فلج شدن یکطرفه یا دوطرفه عصب ششم است.
  • اختلال در رشد و بلوغ جنسی که به دلیل بزرگ شدن بطن سوم است. این امر می تواند چاقی، بلوغ زودرس و یا شروع دیرتر بلوغ را در پی داشته باشد.
  • دشواری در راه رفتن به همراه گرفتگی عضلات که این مشکل در اندام حرکتی تحتانی در اثر کشیدگی رشته های عصبی هرمیِ پری ونتریکولار (Periventricular) ایجاد می شود.
  • خواب‌آلودگی.

 

علائم در بزرگسالان

  • کاهش قابلیت های ادراکی که این امر می تواند با انواع دیگر جنون در بزرگسالان اشتباه تشخیص داده شود.
  • سر درد که بیشتر هنگام صبح غالب است زیرا مایع مغزی – نخاعی در حالت خوابیده کمتر جذب می شود و با نشستن بهبود می یابد. هر چه بیماری گسترش یابد، سر دردها شدیدتر و طولانی تر می شود.
  • گردن درد که نشان دهنده پیشرفت لوزه های مغزی به فورامن مگنوم (Foramen Magnum) است.
  • حالت تهوع که با حرکت سر شدت نمی یابد.
  • استفراغ که در مواردی به شکل انفجاری بوده و بیشتر هنگام صبح رخ می دهد.
  • تاری دید که نشان دهنده آسیب جدی به اعصاب بینایی است و باید به صورت اورژانسی تحت درمان قرار گیرد.
  • دوبینی ناشی از فلج عصب ششم.
  • دشواری در راه رفتن.
  • خواب آلودگی.
  • بی اختیاری ادرار و مدفوع (ابتدا در ادرار و در صورت عدم درمان، در مدفوع) که نشان دهنده تخریب قابل توجه لوب قدامی و پیشرفته بودن بیماری است.

 

درمان

درمان دارویی جهت کنترل علائم هیدروسفالی و به تأخیر انداختن جراحی، انجام می شود. این روش ممکن است برای نوزادان نارسی که دچار هیدروسفالی هستند و نیز بعد از خونریزی (بدون هیدروسفالی حاد) مورد استفاده قرار گیرد زیرا در این سن، جذب معمول مایع مغزی – نخاعی می تواند به خودی ‌خود از سر گرفته شود.

 

درمان جراحی

جراحی به عنوان مناسب ترین گزینه درمانی به حساب می آید. هر چند در کنار جراحی روش های دیگر را نیز باید در نظر گرفت. تکرار در سوراخ کردن ناحیه کمری (Lumbar Punctures) می تواند برای موارد هیدروسفالی پس از خونریزی بین بطنی مورد استفاده قرار گیرد زیرا این عارضه ممکن است به خودی خود برطرف شود. اگر باز جذب از سر گرفته نشود و محتویات پروتئینی مایع مغزی – نخاعی کمتر از ۱۰۰mg/dl باشد، ایجاد باز جذب مجدد دیگر ممکن نخواهد بود. روش LP تنها در مورد هیدروسفالی‌های ارتباطی (Communicating Hydrocephaly) که جریان مایع مغزی – نخاعی بین بطن ها و نخاع برقرار است، کاربرد دارد. روش های جراحی که به جای شانت گذاری می توانند در نظر گرفته شوند عبارتند از:

  • کوروئید پلکسکتومی (Choroid Plexectomy) یا انعقاد کوروئید پلکسوس (Choroid Plexus Coagulation): می‌تواند روشی مؤثر برای درمان باشد.

 

  • باز کردن مجرای دچار گرفتگیعلاوه بر درصد موفقیت کمتر نسبت به شانت گذاری، احتمال بیشتری برای ایجاد صدمات جانی (به جز در مواردی که بیمار دچار تومور باشد) دارد. امروزه آکواداکتوپلاستی مغزی (Cerebral Aqueductoplasty) به عنوان یک روش نوین برای درمان تنگی های غشایی و با طول کوتاه مجرای آبی سیلویان (Sylvian Aqueduct) مطرح شده است. این جراحی می تواند از طریق روش حلقوی و یا با استفاده از آندوسکوپی در زیر لوب پس سری، فورامن مگنوم و یا از داخل بطن چهارم انجام شود. در این موارد برداشتن تومور، هیدروسفالی را در ۸۰% بیماران مرتفع می سازد.
  • آندوسکوپیایجاد سوراخ در کف بطن سوم می تواند مسیر جدیدی را برای مایع مغزی – نخاعی فراهم کند که به فضای زیر آراکنوئید وصل می شود. هر چند این روش نمی تواند در موارد هیدروسفالی ارتباطی بکار رود.

در بیشتر موارد شانت ها باید در نهایت مورد استفاده قرار گیرند. قواعد شانت گذاری با هدف ایجاد یک مسیر بین ناحیه جمع شدن مایع مغزی – نخاعی و یک حفره برای تخلیه مایع مغزی – نخاعی (صفاق، دهلیز راست و یا پرده جنبی (Pleura)) انجام می شود. باید توجه داشت که برای درمان کامل، شانت گذاری کافی نبوده و لازم است تمامی روش های جایگزین را نیز در نظر گرفت. انواع شانت ها را می توان به صورت زیر دسته بندی کرد:

  • شانت بطنی – صفاقیبسیار پُر کاربرد هستند. بطن های جانبی معمولاً در ناحیه پروگزیمال قرار دارند. مزیت شانت های بطنی – صفاقی این است که نیاز به بلندتر کردن کاتتر (با رشد فرد) را با استفاده از کاتتر صفاقی مرتفع می کند.
  • شانت بطنی – دهلیزییک شانت عروقی است که بطن مغزی را از طریق ورید ژوگولار و ورید اجوف فوقانی به دهلیز راست قلب تخلیه می کند. از این شانت هنگامی استفاده می شود که بیمار دارای مشکلات شکمی به دلیل التهاب صفاقی، چاقی حاد و یا انجام جراحی چاقی است. طول این نوع شانت ها باید در حین رشد کودکان، تنظیم شود.
  • شانت کمری – صفاقیاین شانت ها در موارد هیدروسفالی ارتباطی، فیستولای مایع مغزی – نخاعی و یا سودو تومور سربری مورد استفاده قرار می گیرد.
  • شانت تورکیلدسنبین بطن های مغزی و فضای سیسترنال (Cisternal Space) قرار می گیرد و تنها در موارد هیدروسفالی انسدادی موثر است.
  • شانت بطنی – جنبیاین شانت ها تنها در مواردی که شانت های دیگر کنتراندیکه باشند، مورد استفاده قرار می گیرد.

How useful was this post?

Click on a star to rate it!

Average rating 4.1 / 5. Vote count: 33

No votes so far! Be the first to rate this post.

As you found this post useful...

Follow us on social media!

35 دیدگاه

  1. غلامرضا گفت:

    سلام و عرض ادب و احترام خدمت جناب آقای دکتر بزرگوار گیوشریفی . بنده دختر کوچکی دارم که سه سال و چهار ماه سن دارد اختلال در راه رفتن دارد ولی به حمد الله از هوش بالایی برخوردار بوده و سخن گفتنش هم خوبه شکر خدا. از یک سالگی متوجه هیدورسفالی او شدیم و تحت نظر فوق تخصص کودکان دکتر محمد برزگر در تبریز قرار گرفت و هر چهار یا شش ماه پیشش می رویم و ایشان پس از MRI و سی تی اسکن نظر دادند که شانت لازم نیست در تهران نیز پیش آقای دکتر مسعود مهرآذین بردم ایشان نیز همین نظر دکتر برزگر را تایید فرمودند ولی بنده و مادرش خیلی نگران هستیم و شب و روزمان به گریه و راز و نیاز می گذرد . چند روزی است که تب دارد و پایین نمی آید و من این تب را از مطالبی که از اینترنت خوانده ام به هیدور سفالی او ربط می دهم هرچند پیش دکتر در شهرمان بردم ایشان گفتند که ویروس هست و چرک دارد . ولی من و مادرش پیش از پیش نگران شدیم تا حدی که لحظات بسیار سختی را سپری میکنیم قلبمان فشرده میشود . آقای دکتر عزیز خدا طول عمر با عزت به شما بدهد ما را از این نگرانی خلاص بفرمایید امیدمان بعد از خدا سپس به شماست نا امیدمان نکنید. از اینکه وقت گذاشتید و مطالب پر درد مرا خواندید بی نهایت سپاسگزارم. دست بوس شما غلامرضا نوری از شهرستان زنجان . ۰۹۱۹۴۴۳۵۶۵۰

    • ساینا محمدیاری گفت:

      سلام و عرض ادب
      لطفا با مدارک قبلی برای معاینه تشریف بیارید مطب
      با تشکر

    • Mahi گفت:

      سلام وعرض ادب خدمت آقای دکتر
      خواهرمن متولد۷۳ است وبارداربوده وواردماه هشتم بارداری شده است تمام آزمایشهای ژنتیکی راانجام دادن وبچه سالم بوده اما چن روزپیش سونوگدافی انجام دادن وگفتن جنین مغزش آب آورده گفتن مقدارمایع ۱۲ میل است بایددوهفته صبرکنی ببینیم مایع زیادمیشود یانه گفتن درمان خاصی نداره میخواستم ازتون کمک بخوام چیکارکنیم باتوجه به اینکه باراول خواهرم دوقولوبارداربود دوقولوهاهمسان بودن و توچهارماه حاملگی مردند ممنون میشم ماروراهنمایی کنین

      • ساینا محمدیاری گفت:

        با سلام
        سایز سر مرتبا اندازه گیره شود، سی تی اسکن و ام آر آی با بی هوشی (مرکزی که دکتر بیهوشی آشنا به اطفال دارد) از مغز گرفته شود و به مطب دکتر گیو شریفی مراجعه کنند.
        با ارزوی سلامتی

  2. Roshnk گفت:

    سلام خسته نباشید مادر من ۶ماهه باردار هستن و تازه متوجه شدیم که پسر داخل شکم مادرم دچار هیدروسفالی شدیده الان مجوز نمیدن ک سقطش کنیم تورو خدا بگید چکار کنیم پدرم که این روزا خیلی بهم ریختس و نگران چون بعده ۷تا دختر خدا این یدونه پسر رو به بابام داده ولی دچار هیدروسفالی شدید//:

  3. مرتضی نعمتی گفت:

    سلام آقای دکتر
    دختر من پس از تولد دچار خونریزی وسیعی در سرش شد که از همون روزهای اول متوجه شدیم و تحت نظر خانم دکتر نجات قرار گرفت ، خدا رو شکر بعد از مدت دو سال و با مصرف قرص استازولامید ، خون موجود در سر جذب شد و فرآیند هیدروسفالی هم متوقف شد و خانم دکتر گفتند مشک برطرف شد ، اما بطنهای دخترم بخصوص بطنهای سمت چپ هم اتساع داره . رشد دخترم همانند بچه های عادی و خداروشکر مشکلی هوشی و حرکتی نداره .
    چیزی که ما رو نگران کرده چند بار تشنج دخترم هست ، که البته داروی ضد تشنج هم می خوره ، آیا گشادی بطنهای دخترم به مرور حل خواهد شد ؟ و یا باید جراحی اش بکنیم. و آیا ممکنه تشنج دخترم همیشگی باشه ؟
    دخترم الان شش سالشه و امسال کلاس اول دبستان میره، ممنون میشم پاسخ سوالات ما رو بفرمائید و من و مادرش رو از نگرانی در بیارید.
    سپاسگزارم

    • ساینا محمدیاری گفت:

      با سلام
      باید مدارک بیمار رویت و بررسی شود شاید برای درمان هیدروسفالی و گشادی بطن ها نیاز به شوند یا آندوسکوپی باشد
      با ارزوی سلامتی

    • ساینا محمدیاری گفت:

      با سلام
      در مورد تشنج به دکتر داخلی مغز و اعصاب مراجعه کنند و در مورد بطن ها و فرایند های طی شده ، تمامی مدارک را با خود ببرند تا بررسی دقیق شوند.
      با ارزوی سلامتی

  4. سیاوش سلطانی گفت:

    سلام من خواهری دارم که چند بار برای هیدروسفالی عمل کردیم و یک عمل که شانت چذاری بود انجام دادیم باز خوب نشد،سپس بردیم گفتند شانت خراب است دوباره عمل کردیم ویک شانت دیگر گذاشتیم ولی باز هم خوب نشد.قبلا باز میتوانست راه برود و دستشویی برود.ولی از آخرین عمل بدتر شده و کلا زمین کیر شده است.خواهشا اگه کسی دکتر خوب سراغ داره یا چاره ای هست راهنمایی کنید ممنون میشم.سن خواهرم ۳۵ سال است،ومادرم که او را بلند می‌کند و دستشویی میبرد و غذا میدهد.خیلی سختی میکشه مادرم.دیسک کمر هم داره خواهرم هم وزنش حدود ۷۵ کیلو هست.واقعا مادرم داره عذاب میکشه. خواهشا یه راه حلی برای ما پیدا کنید. ممنون🙏

    • ساینا محمدیاری گفت:

      سلام
      باید شرایط بیمار و مدارک قدیم و جدید بررسی شود شاید نیاز به آندوسکوپی یا شنت مجدد باشد
      با ارزوی سلامتی

  5. ارشيا صالحي گفت:

    با سلام و سپاس
    پسرم در ٦ ماهگي دور سرش طبيعي نبود و پزشك تشخيص هيدروسفال و شنت دادن كه انجام نشد به دليل مخالفت خانواده .. مراحل حركتي كند بود و بيشتر نگاه پايين ..الان هم مدام نگرانش هستم با اينكه چند سال گذشته هنوز مشكل دارد لطف كنيد راهنمايي كنيد خيلي ممنون 🙏

  6. میترادیدگاهی گفت:

    سلام مادرم بعد از تصادف و ضربه به سر دچار خونریزی سر و آب اوردگی شده که نظر دکترها اینه که نیاز به عمل جراحی نیست و خوب میشه و تنها قرص لوبل هر ۱۲ ساعت میخوره.امکان ویزیت توسط دکتر هست؟

    • ساینا محمدیاری گفت:

      باید از نظر تصویربرداری بررسی شوند‌. شاید نیاز باشد تحت نظر یک نورولوژیست باشند تا بعد از تشخیص ایشان در صورت لزوم به جراح اعصاب ارجاع دهند

  7. نماززاده گفت:

    سلام و خسته نباشید همسر بنده جراحی تومور مغزی شدن از نوع گلینیوم الان ترشحات بطن و مغز ..دقیق نمیدونم زیاد است یک بار هم برای تخلیه این ترشحات جراحی شده الان بعد از حدود ۱۶ ماه از جراحی دوم همچنان این ترشحات وجود داره ایا با دارو رفع میشه؟؟یا باز باید جراحی بشه

    • مدیر سایت گفت:

      باید با جراح خودشون حتما مشورت کنید ولی باتوجه به اطلاعات کلی که شما دادید احتمال جراحی مجدد وجود داره

  8. محمد گفت:

    سلام جناب
    ما یک مریض۲۴ساله داریم ناگهانی ویکدفعه سردردشدیدگرفته و فینت کرده و استفراغ
    وقتی بردیم بیمارستان بعد سی تی گرفتن
    دکترا گفتن ivhو ichداره
    الآنم دوهفته س ارومیه در icu اینتوبه هستش
    سمت راست همی پلژی دارد
    دکترای نوروسرجر میگوند صلاح نیست عمل بسه
    در سی تی کنترل گرفته شده در ارومیه پزشک ها به هیدروسفالی مشکوک شدن
    الان ما چیکار کنیم تورا خدا خواهش میکنم راهنمایی کنید پدرومادرش دیوانه شدن۰۹۱۴۹۶۸۹۷۱۲

    • مدیر سایت گفت:

      مریض همون جا بمونه اگر هوشیاریش اومد بالا بعدش بررسی بشه از نظر ضایعات عروق

  9. متین گفت:

    سلام
    خدمت جناب دکتر عزیز
    در مورد بیماری سودو تومور سربره
    محدودیت فعالیت و نحوه محیط کار
    را می فرمایید چون بنده به این بیماری
    مبتلا هستم .نیاز به راهنمایی دارم.

    • مدیر سایت گفت:

      محدودیت فعالیت ندارد اگر عمل نشدید باید از نظر بینایی تحت نظر دقیق باشید از ورزش های سنگین پرهیز کنید

  10. علیرضا گفت:

    سلام دکترجان خوبید.دکتر مادرم سکته مغزی کرد ونزدیک ساقه مغزش خون لخته شد طوری ک روز اول هیدروسفالی کرد و ب کما رفت ودکتر براش Evdگذاشت و بهوش اومد نزدیک ۱۰ روز با evdنگهش داشت و evd را حذف کرد و گفت مشکلی نداره مرخص شد ی دو.سه روز تو خونه خوب بود و ازجای بخیه هاش آب مغزش میومد و تب کرد تا دوباره بردیمش دکتر گفت بزار چند روز تحت نظر باشع و همه تلاشمو میکنم تا شانت نخواد.بخیه هاشو سوچی کرد و یکی دوروز سرش سنگین بود الانم الحمدالله خوبه فقط ی‌مقدار در راه رفتن مشکل داره وخیلی خوابش میاد مثل ادما معتاد شده درضمن دکتر الان استازولامید مصرف میکنه با داروی ضد تشنج و گفت اگر تب کرد بیاریدش دوباره،دکتر سوالی ک دارم ازتون آیا با دارو مشکلش حل میشه ک احتیاج ب شانت نداشته باشع دکتر راه رفتن و علائمش درست میشه خانواده خیلی نگرانن دکتر کمک کنید

  11. Nazanin گفت:

    سلام وقت بخير مادر من ٤٠ سالشونه و ٦ سال پيش تشخيص هيدروسفالي دادن و شنت گذاري كردن
    از زماني كه شنت گذاشتن هميشه سردرد شديده و از گردن درد ميناله و كلا زمين گير ميشه ٥ سال پيش پيش شما ويزيت شدن و شما گفتيد كه شنت خوب كار ميكنه نيازي نيس برداشته بشه از اون زمان چندين متخصص در تهران گرگان مشهد شيراز معاينه شدن و هر كدوم نظر خودشون و داشتن يكي ميگه برداريد يكي ميگه نه در حال حاضر وضعيت وخيمي داره سه روزه سردرد وحشتناك همواه با حالت تهوع و درد در گردن و ستون فقرات داره ضمن اينكه ساكن زاهدان هستيم و دكترشون كه عمل كردن الان دستور ام ار اي دادن متسفانه انها دستگاه شهر خرابه نميدونيم چيكار كنيم به هيچ عنوان دردا ساكت نميشن خواهش ميكنم راهنمايي كنيد

  12. فاطمه مرادی گفت:

    سلام من پسری دارم ۴ ساله که از هفت ماهگی که باردار بودم متوجه شدم دور سرش آب آورده تا ماه هشت صبر کردم دور سر بزرگتر شده بود و من زایمان کردم بعد با وجود مشکلات زیادی که داشت وقتی دو ماهه شد دور سرش ۶۰ سانت شد عمل کردند و برایش شنت گذاشتن البته قبل از دو ماهگی هیچ دکتری قبول نمی کرد که برایش شنت بذاره می گفتن این بچه مغزش رشد نکرده و زنده نمی مونه با اصرار زیاد در دوماهگی بدلیل بزرگی شدید دور سر عمل شد و برایش شنت گذاشتند هر ماه شنت دچار مشکل می شد و دوباره عمل می شد دور سرش تا ۵۰ کم شد تا پارسال که کل بدنش عفونت کرد و شنت و پس زد از شکمش سوراخ شد و شنت به همراه عفونت خارج شد بعد دکتر گفت باید کل شنت خارج بشه چون کل سرش عفونت داره و تمام بدنش را هم گرفته زنده نمی مونه درآوردند و تا الان بدون شنت زنده ست و هیچ کاری نمی تونه انجام بده حتی گرفتن گردن لبخند زدن و هیچ عکس العملی نداره می خواستم بدونم من باید الان چه کار کنم واسش آیا راهی هست کمکش کنم چون نمی تونه چیزی بخوره همش بالا میاره اسفراغ شدید داره تا کی می تونه زنده بنمونه؟ ممنون میشم ردهنماییم کنید خیلی نگرانشم

  13. ملیحه گفت:

    سلام. پدر من دوماه قبل به علت بیماری هیدروسفالی شنت گذاشته. حالش خیلی خوبه ولی بعضی وقتها وقتی از خواب بیدار میشه لکه های خون روی بالشتش هست. آیا مشکل جدی داره؟

    • مدیر سایت گفت:

      خون اومدن روی بالشت بعد از شنت گذاری طبیعی نیست به پزشک مراجعه کنند

  14. محمد گفت:

    سلام محمدم میخوام والیبال به صورت حرفه ایی بازی کنم سرم هیدرو سفال داره میشه یا نه

  15. رویا گفت:

    سلام وقت بخیر
    آیا ممکنه ۱۸سال بعد از عمل و شانت گذاری بیمار دچار حالت های مربوطه مثل سردرد شدید و تاری دید بشه ؟؟؟

    • مدیر سایت گفت:

      تاری دید علامت مهمیه
      سی تی بگیره بیاد مطب شانتش هم ب احتمال زیاد باید عوض بشه

  16. قاسمی گفت:

    سلام من ۲۶ سالم یک سال هست طبق ام ار ای هیدروسفالی دارم
    ولی سردرد شدید دارم از نخاع مایع تست گرفت تا آزمایش گرفته شه جواب بیاد
    بنظرتون این درد گردن درد و سردرد خوب میشه یانه
    و هیدروسفالی درمان داره

    • مدیر سایت گفت:

      در جواب مریض بعدی باید ام ار ایشو بیاره مطب تا علت هیدروسفالی بررسی بشه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

سه × چهار =

WhatsApp مشاوره