پارگی دیسک کمر
پارگی دیسک کمر
راهنمای جامع فتق و پاره شدن دیسک: علائم، علتها و جدیدترین روشهای درمان
کمردرد یا گردندرد یکی از شایعترین مشکلاتی است که بسیاری از افراد در طول زندگی خود آن را تجربه میکنند. اما گاهی اوقات این دردها ریشه در مشکلی جدیتر به نام فتق دیسک یا پارگی دیسک دارند. اگر هنگام عطسه یا سرفه دچار دردهای ناگهانی در کمر میشوید یا احساس گزگز و بیحسی در پاها و دستهای خود دارید، ممکن است دیسک شما دچار آسیب شده باشد.
در این مقاله، به زبان ساده و جامع بررسی میکنیم که پارگی دیسک چیست، چه علائمی دارد و چگونه میتوان آن را با روشهای نوین و بدون نیاز به جراحی درمان کرد.
فتق یا پارگی دیسک چیست؟
ستون فقرات انسان از استخوانهایی به نام مهره تشکیل شده است. بین این مهرهها، بالشتکهای لاستیکی و ضربهگیری قرار دارند که به آنها «دیسک» میگویند. برای درک بهتر، یک دیسک را مانند یک دونات ژلهای تصور کنید؛ هر دیسک دارای یک مرکز نرم و ژلهمانند (هسته) است که درون یک لایه خارجی سختتر (حلقه) محصور شده است.
فتق دیسک (که با نامهای بیرونزدگی یا لغزش دیسک نیز شناخته میشود) زمانی رخ میدهد که لایه خارجی دیسک پاره شده و بخشی از ماده ژلهایِ درون آن به بیرون نشت کند. این بیرونزدگی به اعصاب نخاعی مجاور فشار آورده و باعث التهاب و درد شدید میشود. این عارضه میتواند در هر قسمتی از ستون فقرات رخ دهد، اما در ناحیه پایین کمر (دیسک کمر) و گردن (دیسک گردن) بسیار شایعتر است.
مهمترین علائم پارگی دیسک کمر و گردن
جالب است بدانید بسیاری از افراد مبتلا به بیرونزدگی دیسک هیچ علامتی ندارند. اما اگر دیسک پاره شده به عصبی فشار بیاورد، علائم آزاردهندهای بروز میکند که معمولاً فقط یک سمت بدن را درگیر میکنند:
۱. دردهای انتشاری در دست یا پا
-
علائم دیسک کمر: معمولاً باعث درد شدید در پایین کمر، باسن، ران و ساق پا میشود. این درد که در طول عصب کشیده میشود، به درد سیاتیک معروف است.
-
علائم دیسک گردن: بیشترین درد را در ناحیه شانه، بازو و دستها احساس خواهید کرد.
۲. تشدید درد با حرکات خاص
درد ناشی از دیسک معمولاً ماهیتی تیز یا سوزشی دارد. این درد ممکن است با سرفه، عطسه، نشستن طولانیمدت یا خم شدن به جلو به صورت ناگهانی مانند یک شوک الکتریکی تشدید شود.
۳. بیحسی، گزگز و خوابرفتگی
احساس سوزنسوزن شدن یا خوابرفتگی در اندامهایی (دست یا پا) که عصب آسیبدیده به آنها متصل است، یکی از نشانههای بارز درگیری رشتههای عصبی است.
۴. ضعف عضلانی
عضلاتی که توسط اعصاب تحتفشار کنترل میشوند، ممکن است ضعیف شوند. این ضعف میتواند باعث لنگ زدن هنگام راه رفتن، زمین خوردن یا ناتوانی در بلند کردن اجسام شود.
علت پارگی دیسک چیست؟
دیسکها وظیفه دارند نیروهای وارد شده به ستون فقرات را جذب کنند. مهمترین دلایل آسیب و پارگی آنها عبارتند از:
-
افزایش سن (دژنراسیون دیسک): با گذشت زمان، دیسکها رطوبت خود را از دست داده، خشک و سفت میشوند. به همین دلیل حتی با یک چرخش ساده ممکن است پاره شوند.
-
بلند کردن غیراصولی اجسام سنگین: استفاده از عضلات ضعیف کمر به جای عضلات قوی پا و ران در هنگام بلند کردن بار.
-
آسیبهای فیزیکی و تروما: ضربههای ناشی از تصادفات، زمین خوردن یا آسیبهای ورزشی.
چه کسانی بیشتر در معرض خطر پارگی دیسک هستند؟
اگر یک یا چند مورد از شرایط زیر را دارید، احتمال ابتلا به دیسک کمر یا گردن در شما بیشتر است:
-
اضافه وزن و چاقی: وزن بالا فشار مضاعفی بر دیسکهای پایین کمر وارد میکند.
-
شغلهای سخت: مشاغلی که به بلند کردن، کشیدن یا چرخیدنهای مکرر نیاز دارند.
-
ژنتیک و وراثت: برخی افراد استعداد ژنتیکی برای ابتلا به مشکلات ستون فقرات دارند.
-
استعمال دخانیات: سیگار کشیدن اکسیژنرسانی به دیسکها را کاهش داده و باعث فرسایش سریعتر آنها میشود.
-
رانندگی طولانیمدت: نشستن مداوم به همراه لرزش خودرو به ستون فقرات فشار میآورد.
-
سبک زندگی بیتحرک: عدم ورزش، عضلات حمایتکننده کمر را ضعیف میکند.
روشهای تشخیص دقیق پارگی دیسک
پزشک متخصص معمولاً با یک معاینه فیزیکی ساده، بررسی رفلکسها، قدرت عضلانی و توانایی راه رفتن شما میتواند فتق دیسک و سیاتیک را تشخیص دهد.
با این حال، برای تایید نهایی و تشخیص محل دقیق آسیب پیش از شروع درمانهای جدی، از تصویربرداریهایی مانند امآرآی (MRI) و گاهی سیتی اسکن (CT Scan) استفاده میشود.
بهترین روشهای درمان پارگی دیسک (بدون نیاز به جراحی)
خبر خوب این است که درد ناشی از فتق دیسک اغلب پس از چند هفته با مراقبتهای محافظهکارانه و خانگی به میزان قابلتوجهی بهبود مییابد.
-
سرما و گرما درمانی: در روزهای اول برای کاهش التهاب از کمپرس سرد استفاده کنید. پس از چند روز، پد گرمایشی میتواند اسپاسم و گرفتگی عضلات را برطرف کند.
-
دارودرمانی: مسکنهای ضدالتهاب مانند ایبوپروفن یا ناپروکسن به کاهش درد کمک میکنند. در موارد شدیدتر، پزشک شلکنندههای عضلانی تجویز میکند.
-
پرهیز از استراحت مطلق: استراحت طولانی در رختخواب برای کمردرد مضر است! سعی کنید پیادهرویهای کوتاه داشته باشید و فعالیتهای سبک روزانه را حفظ کنید.
-
فیزیوتراپی و ورزش: انجام حرکات کششی ملایم زیر نظر فیزیوتراپیست، بهترین راه برای کاهش فشار از روی اعصاب و تقویت عضلات مرکزی است.
-
درمانهای مکمل: ماساژ درمانی اصولی، طب سوزنی و کایروپراکتیک میتوانند روند بهبودی را تسریع کنند.
روشهای درمان پارگی دیسک با تزریق یا جراحی
اگر با گذشت بیش از ۳ ماه، درد و علائم سیاتیک با روشهای بالا بهبود نیافت، پزشک گزینههای زیر را پیشنهاد میدهد:
-
تزریق کورتیکواستروئید (کورتون): تزریق مستقیم داروهای ضدالتهاب قوی در اطراف عصب ملتهب، که میتواند درد را برای ماهها تسکین دهد.
-
عمل جراحی (دیسککتومی): در این روش جراحی، بخش بیرونزدهی دیسک که به عصب فشار میآورد برداشته میشود. این عمل معمولاً درصد موفقیت بالایی در تسکین دردهای انتشاری دارد.
علائم خطرناک؛ چه زمانی به اورژانس مراجعه کنیم؟
در موارد نادر، فتق دیسک میتواند به دستهای از اعصاب انتهای نخاع به نام «سندرم دم اسب» فشار وارد کند که یک اورژانس پزشکی است. در صورت مشاهده هر یک از علائم زیر، فوراً به پزشک مراجعه کنید:
-
بدتر شدن ناگهانی و غیرقابل تحمل درد، بیحسی یا ضعف پاها.
-
بیاختیاری یا احتباس ادرار و مدفوع (از دست دادن کنترل مثانه و روده).
-
بیحسی زینی: از دست دادن حس در نواحی اطراف مقعد، داخل رانها و پشت پاها (نواحی که هنگام نشستن روی زین با آن تماس دارند).
راههای طلایی برای پیشگیری از ابتلا به پارگی دیسک
بهترین درمان، پیشگیری است. با رعایت این نکات ساده از ستون فقرات خود محافظت کنید:
-
ورزش مداوم: روی تقویت عضلات شکم و فیله کمر تمرکز کنید.
-
اصلاح وضعیت بدنی: هنگام نشستن قوز نکنید و در فواصل کاری حتماً قدم بزنید.
-
بلند کردن صحیح اجسام: برای برداشتن بار از روی زمین، زانوهایتان را خم کنید و فشار را روی پاهای خود بیندازید، نه کمرتان.
-
کنترل وزن: با حفظ وزن ایدهآل، بار اضافی را از روی دیسکها بردارید.
-
ترک سیگار: به سلامت بافت دیسکهای خود کمک کنید.
سخن پایانی
فتق دیسک عارضهای دردناک اما کاملاً قابل مدیریت است. با شناخت به موقع علائم و مراجعه به پزشک متخصص، میتوانید از پیشرفت بیماری جلوگیری کرده و با اصلاح سبک زندگی و روشهای درمانی غیرتهاجمی، به زندگی بدون درد و فعال خود بازگردید.
